تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 10/4/81

رشته و گرايش : شيمي-آلي

استاد مشاور : دکتر بهرام باستاني

نام و نام خانوادگي : جواد صفري

دانشكده : علوم

استاد راهنما : دکتر سيد حسين لقماني

ارايه‌ي روش‌هاي ساده و نوين براي تهيه و مطالعه‌ي ساختار مشتق‌هاي كينالدين و بررسي خواص كي‌ليت دهندگي آن‌ها

چكيده

در اين رساله، روش‌هاي مينياتوري مؤثر و كارآتري براي تهيه‌ي مشتق‌هاي كينالدين، بر اساس اصول راهبردي منشور شيمي سبز، با بازده بسيار خوب ارايه مي‌شود. اين مشتق‌ها، شامل 2ـ كتو متيل‌كينولين‌ها، كينوفتالون‌ها، پيرولو كينو لينون‌ها، گلي‌اكسال‌ آلفاـ فنيل‌ هيدرازوكتو متيل‌ كينولين‌ها، 2ـ كتو متيل‌ كينولين‌ اكسيم‌ها، پيرازولوكينو لين‌ها و آزين‌ها مي‌گردد. طي دهه‌هاي گذشته، روش‌هاي گوناگوني براي تهيه‌ي مشتق‌هاي كينالدين توسعه يافته است. در ميان خانواده‌ي بزرگ مشتق‌هاي كينالدين، تلاش‌هاي متعددي روي كتو متيل‌كينولين‌ها متمركز شده ‌است. در اين تحقيق، روش‌هاي تهيه‌ي مفيد و جديدي را براي تهيه‌ي مشتق‌هاي 2ـ كتو متيل‌كينولين‌ها، مورد بررسي قرار مي‌دهيم. اعتقاد بر اين است كه اين روش‌ها داراي مزايايي از قبيل سادگي، انتخاب‌گري، تهيه‌ي آسان و شرايط ملايم مي‌باشند. نتايج مطالعه‌ي اين تركيب‌ها در ارزيابي و به كارگيري آن‌ها در موارد گوناگون مفيد خواهد بود. هم‌چنين ساختار محصولات با استفاده از فن‌آوري‌هاي فرا ‌بنفش ـ مريي، زير قرمز، تشديد مغناطيسي هسته‌ي پروتون و كربن، طيف‌سنجي جرمي و تجزيه‌ي عنصري تعيين شده است. اين تركيب‌ها با توجه به نوع استخلاف و گروه عاملي، براي رسيدن به پايدارترين ساختار، يكي از ساختارهاي انامينون، كتيمين و ايمينول را به خود اختصاص داده‌اند. واكنش آسيل‌كلريد‌هاي آروماتيك (آروييل‌كلريدها) با 2ـ متيل‌ كينولين‌ در مجاورت سيليكاژل به عنوان يك كاتاليست مؤثر با كمك تابش امواج ريز به مشتق‌هاي 2ـ كتو متيل‌كينو لين‌ها مي‌انجامد . در اين راستا يك سري از كينوفتالون‌ها (زردكينولين) از واكنش تراكمي دو جزيي كينالدين و فتاليك‌ انيدريدها در بستر كاتاليست‌ معدني سيليكاژل در مجاورت امواج‌ ريز با موفقيت تهيه شده‌اند. علي‌رغم واكنش‌هاي گزارش شده، اين روش در زمان كوتاه و بدون استفاده از حلال صورت گرفته و نتايج بسيار خوبي را داشته است.

به منظور رسيدن به ساختار پيرولو كينولينون‌ها (انامينون با حلقه‌ي بسته) در يك روش نوين و تك مرحله‌اي، از واكنش 2ـ متيل ‌كينولين و آلفاـ برمو استرها در مجاورت كاتاليست‌هاياستخاك مونتموريلونيت و سيليكاژل، تحت تابش امواج ريز در مدت چند دقيقه با بازده بسيار خوب، منجر به تهيه‌ي پيرولوكينولينون‌ها مي‌شود. از طرف ديگر، مهم‌ترين فرآورده‌هاي واكنش نمك‌هاي دو نيتروژني مشتق‌هاي آمين‌هاي آروماتيك با تعدادي از 2ـ كتو متيل كينو لين‌ها، گلي‌اگسال‌ آلفاـ فنيل ‌هيدرازوكتو متيل كينولين‌ها مي‌باشد. اين واكنش در شرايط متفاوت از نظرزمان، غلظـت و دما مورد بررسي قرارگرفته، و شرايطي بسيار ساده براي تهيه‌ي محصول فراهم شده ‌است. در تلاش براي توسعه‌ي فرآيندها، به علّت واكنش‌پذيري كم گروه كربونيل در آريل2ـ كتو متيل‌كينولين‌ها، اكسيم اين تركيب‌ها در معرض پرتودهي امواج فرا صوت، با بازده بسيار خوب تهيه شد. در ادامه‌ي واكنش فوق، از واكنش اكسيم به دست آمده در مجاورت O ـ فنيل هيدروكسيل‌آمين و تابش‌دهي فرا صوت به پيرازولوكينولين‌ها منتهي مي‌شود. به‌واسطه‌ي اهميت ارايه‌ي روش‌هاي جديد، تهيه‌ي آزين‌هاي متقارن 2ـ كتو متيل ‌كينولين‌ها، در شرايط سايشي به همراه كاتاليست آلومينا و استفاده از امواج ريز در مجاورت كلسيم‌كلريد مدنظر قرارگرفته‌اند. در نهايت واكنش‌هاي تشكيل كمپلكس كاتيون‌هاي آهن (II)، مس(II)، كبالت(II) و نيكل(II) در مخلوط آب و متانول به روش طيف‌بيني فرا ‌بنفش ـ مريي مورد مطالعه قرارگرفته است. ثابت تشكيل كمپلكس و نسبت مولي ليگاند به فلز با استفاده از معادلات مناسب محاسبه‌ شده‌اند.