تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مرتضي شريفي

دانشكده : علوم

استاد راهنما : دکتر موسي نقره ئيان

تاريخ دفاع : 17/10/86

رشته و گرايش : زمين شناسي- پترولوژي

استاد مشاور : دکتر ايرج نوربهشت- دکتر همايون صفايي

بررسي ماگماتيسم آلکالن در شمال گلپايگان

چكيده

منطقه گلپايگان بعنوان بخشي از پهنه سنندج- سيرجان بر روي خط برخورد آفريقا- اوراسيا و کمربند آلپ- هيماليا قرار گرفته و سرگذشتي شبيه به ساير مناطق آلپ دارد. هدف از مطالعه و بررسي ماگماتيسم آلکالن در منطقه مورد مطالعه تعيين ارتباط بين تکامل نئوتتيس و حوادث ماگمايي منطقه گلپايگان بعنوان بخشي از پهنه سنندج- سيرجان مي باشد. يکي از ابهاماتي که در رابطه با ماگماتيسم پتاسيک در منطقه گلپايگان وجود دارد نزديک بودن اين ماگماتيسم به زون فرورانش مي باشد به عبارت ديگر بر خلاف نظر برخي از محققين تطابقي بين مقدار اکسيد پتاسيم و عمق زون بنيوف مشاهده نمي گردد. اين مطالعه با استفاده از داده هاي جديد ژئوشيميايي علاوه بر تعيين جايگاه تکتونيکي ماگماتيسم پتاسيک آلکالن در منطقه مورد مطالعه و چگونگي ارتبا ط آن با تکامل اقيانوس نئوتتيس ابهام مطرح شده را نيز مورد بررسي قرار مي دهد. يکي از نکات جالب توجهي که در منطقه مورد مطالعه وجود دارد حضور ماگماهاي فوق اشباع از سيليس و تحت اشباع از سيليس در کنار يکديگر مي باشد. منشاء ماگماهاي داراي نفلين نورماتيو (آلکالي سينيت، مونزوديوريت و نفلين مونزوديوريت) را مي توان مشتق از جبه و منشاء ماگماهاي داراي کوارتز نورماتيو (آلکالي فلدسپار گرانيت، مونزوگرانيت، گرانوديوريت، کوارتز سينيت و آلکالي فلدسپار سينيت) را مي توان در اثر ذوب بخشي پوسته تحتاني دانست. بررسي سري هاي ماگمايي در شمال گلپايگان با استفاده از دياگرامهاي پترولوژيکي نشان مي دهد سينيت ها و تراکيت ها جزء سري ماگمايي آلکالن و همچنين جزء سري ماگمايي پتاسيک آلکالن و التراپتاسيک آلکالن مي باشند. بررسي نمودارهاي چند عنصري در سينيت هاي منطقه نشان دهنده غني شدگي اين سنگ ها از عناصر Ta، Nb، Th و U مي باشد. همچنين بررسي نمودار تغييراتTh/Yb در مقابل Ta/Yb نشان دهنده غني شدگي منشاء گوشته در مجموعه پتاسيک گلپايگان مي باشد. اين پديده مي تواند ناشي از متاسوماتيسم شديد گوشته باشد که خود از رسوبات فرورونده حاصل شده است. در منطقه گلپايگان احتمالاً دو عامل متاسوماتيک را مي توان شناسايي کرد. يکي ماگماهاي اسيدي هستند که با توجه به سن ايزوتوپي، جوانترين توده هاي آذرين در منطقه مي باشند اين ماگماها عهده دار غني شدگي کاني ها از REE، Th، UوPb شده و ديگري سيالات آبداري هستند که احتمالاً موجب غني شدگي متاسوماتيکي عناصر ليتوفيل با شعاع يوني بزرگ (Sr، Rb، Ba و K) شده اند.

بررسي عناصر اصلي سنگ هاي پتاسيک منطقه گلپايگان نشان مي دهد اين سنگ ها بيشتر با سنگ هاي التراپتاسيک کوهزايي شامل زون فرورانش حاشيه قاره ها و جزايرقوسي مطابقت دارند و کاملا متفاوت از سنگ هاي التراپتاسيک مناطق ريفت قاره اي مي باشند. همچنين بررسي سنگ هاي پتاسيک منطقه گلپايگان و مقايسه آنها با تقسيم بنديهاي محيط تکتونيکي نشان مي دهد سنگ هاي فوق از نوع سنگ هاي پتاسيک کمان بعد از کوهزايي و پس از برخورد مي باشند. براي مثال سينيت ها داراي سن پالئوسن تا ائوسن بوده لذا بعد از فاز کوهزايي اواخر کرتاسه- پالئوسن (لاراميد) و از نوع سنگ هاي پتاسيک کمان بعد از تصادم و پس از کوهزايي مي باشند و متعاقب بسته شدن اقيانوس نئوتتيس ايجاد شده اند.

با توجه به عناصر فابريك ميلونيتي، سن توده هاي سينيتي، گستره فشاري بدست آمده و مقايسه ب ديگر نقاط جهان مي توان نتيجه گرفت سينيت ه در شمال گلپايگان از نوع سري هاي آلكالن پهنه برشي و پس از برخورد مي باشند. بعد از برخورد، احتمالا سنگهاي آذرين پتاسيم دار ابتدا بصورت دايك جايگزين شده اند و پس از آن ولكانيسم آلكالن بدليل توسعه رژيمهاي تكتونيك كششي بوجود آمده است. نمونه هاي تيپيک اين گونه سنگ ها را مي توان در آلپ شرقي و غربي مشاهده کرد. جائيکه صفحات قاره اي در طول ائوسن با هم برخورد کرده و فرورانش مدت زمان طولاني ادامه داشته است.

مطالعات فوق نشان مي دهد ماگماتيسم آلکالن در شمال گلپايگان مرتبط با فرورانش بسيار پيچيده اي بوده به طوري که پهنه زمين درز پس از تشکيل پوسته اي بسيار ضخيم با فعاليت هاي ماگمايي آلکالن پس از کوهزايي و پس از برخورد و بالاآمدگي تکتونيکي همراه بوده است. اين ماگماتيسم از نوع پس ازکوهزايي و پس از برخورد بوده و با شکستگي هاي کششي پس از فاز کوهزايي مرتبط مي باشد.

واژه هاي کليدي: ماگماتيسم آلکالن، ماگماتيسم پس از برخورد، منطقه گلپايگان، سينيت، تراکيت