تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مسعود رنجبر

دانشكده : علوم

استاد راهنما : دکتر محمدرضا رحيمي نژاد

تاريخ دفاع : 15/6/85

رشته و گرايش : زيست شناسي-سيستماتيک گياهي

استاد مشاور : دکتر علي اصغر معصومي

مطالعه ي تاكسونوميك بخش هاي Onobrychoidei DC.، Erioceras Bunge و Hololeuce Bunge از جنس Astragalus L. در ايران

چكيده

جنس Astragalus L. با حدود 3000-2500 گونه و بيش از 250 بخش از تيره ي Fabaceae اغلب به عنوان بزرگترين جنس گياهان آوندي در نظر گرفته مي شود. پراكنش اين جنس اساسا در نواحي كوهستاني خشك و نيمه خشك نيمكره شمالي و شمال آمريكاست، ليكن با 1500-1000 گونه به ويژه از تنوع بسيار زيادي در جنوب غربي آسيا برخوردار است. اين جنس در فلور ايران با بيش از 804 گونه، بزرگترين جنس محسوب مي شود و بيشترين مشكلات تاكسونوميكي را در تيره ي Fabaceae داراست. اين جنس علاوه بر اهميت اقتصادي، از تنوع بالايي برخوردار است و به همين علت به جز جنبه هاي تاكسونوميكي، از جنبه اكولوژيكي نيز توجه بسياري از محققان را به خود جلب كرده است. در اين تحقيق بخش هاي Onobrychoidei DC.، Erioceras Bunge و Hololeuce Bunge با استفاده از ويژگيهاي ريخت شناسي و ريزريخت شناسي مورد مطالعه قرار گرفتند. تزئينات پوسته بذر گونه ها با استفاده از ميكروسكوپ الكتروني نگاره بررسي و از آنها ريزنگاره تهيه شد. نتايج حاصل از مطالعه ي ريزريخت شناسي تزئينات پوسته بذر نشان مي دهد كه نوع غالب تزئينات در اغلب گونه ها شبكه اي ساده يا مضاعف است، ليكن اين شبكه ها در جزئيات تنوع نسبتا قابل توجهي در گونه هاي مختلف حتي در بين گونه هاي هر بخش نشان مي دهند. جزئيات فرم شبكه اي در گونه هاي بخش Onobrychoidei نسبت به بخش Erioceras ، تشابه بيشتري به گونه هاي بخش Hololeuce نشان مي دهد. ريخت شناسي دانه هاي گرده ي گونه هاي مختلف با استفاده از ميكروسكوپ الكتروني نگاره و ميكروسكوپ نوري بررسي شد. نتايج حاصل از مطالعه ي SEM بر روي دانه هاي گرده نشان مي دهد كه دانه هاي گرده در هر سه بخش آزاد، واجد تقارن دوطرفي، سه شياري، شيارها سرتاسري و در انتها تند، راست تا نيمه راست، بندرت خميده، كشيده تا نيمه كشيده (محور قطبي طويل تر از محور استوايي) و بندرت بسيار كشيده (محور قطبي دو برابر محور استوايي) هستند. شكل آنها سه گوش يا سه لبي در منظره ي قطبي و بيضوي در منظره ي استوايي است. دانه هاي گرده كمابيش كروي شكل و داراي ابعاد كوچكتر و گرانول بيشتر در گونه هاي پيشرفته تر نظير انواع واجد ساقه ي كوتاه از بخش Onobrychoidei و نيز گونه هاي بخش هاي Hololeuce و Erioceras كه همگي داراي ساقه ي كوتاه هستند، مشاهده مي گردد. تزئينات سطح دانه ي گرده در هر سه بخش بيشتر شبكه اي با اندازه متوسط و بندرت شبكه اي ريز است. نتايج حاصل از مطالعه ي تاكسونومي عددي نشان دهنده ي تفكيك گونه ها به هفت گروه در بخش Onobrychoidei، چهار گروه در بخش Hololeuce و سه گروه در بخش Erioceras است. در اين تحقيق گونه هاي A. kadtschoroides، A. kiviensis و A. cancellatoides از شمال غربي ايران و براي نخستين بار از بخش Onobrychoidei براي فلور ايران معرفي مي گردند. گونه هاي A. goktschaicus، A. xylobasis و A. chaldiranicus از بخش Onobrychoidei از شمال غربي ايران به عنوان گزارش هاي جديد و در قالب يك گروه (sparsely hairs group) براي فلور ايران در نظر گرفته مي شوند. گونه ي A. zourabadensis از بخش Ornithopodium به بخش Onobrychoidei و گروه واجد ميوه ي آويخته (penduling pods group) منتقل مي شود. بر اساس شواهد ريخت شناسي و ريزريخت شناختي انتقال گونه ي A. lunatus از بخش Onobrychoidei به بخش Ornithopodium تائيد نشده و در گروه واجد ميوه ي آويخته (penduling pods group) از بخش Onobrychoidei مورد بررسي قرار گرفته است. گونه ي A. schuschensis Grossh. از بخش Hololeuce که توسط Sytine با گونه ي A. dzahbrailicus مترادف شده، به عنوان گونه اي مستقل و به همراه A. zuvanticus از شمال غربي ايران به عنوان گزارش هايي جديد براي فلور ايران ارائه مي شوند. گونه ي A. pentanthus Boiss. از اين بخش نيز با گونه ي A. ulothrix Beck. مترادف مي گردد.