تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 24/6/82

رشته و گرايش : زيست شناسي-سيستماتيک گياهي

استاد مشاور : دکتر منوچهر خردمندنيا

نام و نام خانوادگي : نواز خرازيان

دانشكده : علوم

استاد راهنما : دکتر محمدرضا رحيمي نژاد-دکتر جمال صاحبي

تاكسونومي و سيوتاكسونومي (سيتوژنتيك و مطالعه كاريوتيپ) جنس Triticum L. در ايران

چكيده

اين پژوهش مربوط به مطالعات ريخت شناختي، سيتولوژي و تاكسونومي جنس .Triticum L در ايران مي باشد. در اين پژوهش 245 جمعيت از جنس Triticum از رويشگاهاي طبيعي كشور و 128 نمونه هرباريومي مورد مطالعه قرار گرفت، همچنين 188 جمعيت از جنبه هاي ريخت شناختي و 165 جمعيت از جنبه هاي سيتولوژيكي (شمارش كروموزومي و ترسيم كاريوتيپ) و مورد بررسي قرار گرفت. نتايج اين مطالعه نشان مي دهد كه جنس Triticum داراي 9 گونه (T. boeoticum Boiss., T. monococcum L., T. urartu Tum. ex Gandil. T. dicoccoides (Koern.) Aaronsohn, T. dicoccum (Schrank) Schubler, T. durum Desf., T. turgidum L., T. aestivum L., T. compactum Host.) و دو زير گونه (T. boeoticum Boiss. Subsp. boeoticum, T. boeoticum subsp. thaoudar (Reut.) Schiemann) در كشور ايران مي باشد. از ميان 9 گونه مزبور، دو گونه T. urartu و T. compactum براي اولين بار از ايران گزارش شده است. از نظر ريخت شناختي 123 صفت (62صفت كيفي و 61 صفت كمي) ريخت شناختي مطالعه شد كه از ميان اين تعداد صفت 11 صفت كمي و 9 صفت كيفي جهت تفكيك گونه ها مورد بررسي قرار گرفت. از نظر سيتولوژيكي سه سطح پلوئيدي، ديپلوئيد (2n=2x=14)، تتراپلوئيد (2n=4x=28) و هگزاپلوئيد (2n=6x=42) شناسايي شد. همچنين 13 صفت كمي سيتولوژيكي مورد مطالعه قرار گرفت كه از اين تعداد 5 صفت كمي جهت جدا نمودن و متمايز كردن گونه هاي خودرو و زراعي در كليه سطوح پلوئيدي مورد استفاده قرار گرفتند. تعيين حدود گونه ها، قرابت هريك نسبت به يكديگر و ميزان تنوع بين جمعيتي با استفاده از صفات كمي و كيفي ريخت شناختي و سيتولوژيكي و آزمونهاي ويژه آماري مورد بررسي قرار گرفت. ارتباط ويژگيهاي كاريوتيپ و ريخت شناختي در ميان گونه ها مورد مطالعه قرار گرفت و كليد تاكسونومي گونه هاي جنس مزبور نيز ارائه شد. نتايج چنين نشان مي دهد كه گونه هاي ديپلوئيد خودرو T. boeticum و T. monococcum بر طبق كليه داده هاي ريخت شناختي و سيتولوژيك، گونه هاي مشابه مي باشند. در حاليكه T. urartu در اين زمينه از دو گونه مزبور جدا شده است. در ميان گونه هاي تتراپلوئيد، تنها T. turgidum به عنوان گونه متفاوت محسوب مي گردد. شباهت ريخت شناسي بالا در ميان دو گونه T. aestivum و T. turgidum مانع از جداسازي كامل اين دو گونه مي گردد، در حاليكه از نظر سيتولوژيك متفاوت از يكديگر مي باشند. بر اساس داده هاي ژنومي T. urartu به عنوان دهنده ژنوم A و B به گروههاي تتراپلوئيد و هگزاپلوئيد معرفي مي گردد.