تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 29/10/82

رشته و گرايش : جغرافياي انساني - برنامه ريزي شهري

استاد مشاور : دکتر محمد پولاددژ

نام و نام خانوادگي : محمدحسن جعفريان

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسن قره نژاد

اطلس صنعتي استان تهران و تحليل آن در سالهاي اخير

چكيده

 پديدة صنعت به مفهوم صنايع ماشيني و كارخانه‌اي علي‌رغم عمر كوتاه به لحاظ قدمت تاريخي و سير تكويني آن در كشور ما همواره به عنوان عامل اصلي رشد و توسعه جامعه و رهايي كشور از چنگال مشكلات مختلف اقتصادي و اجتماعي مورد توجه بوده است. به عبارت بهتر صنعتي شدن كشور يكي از آرزوهاي ديرينه و به عنوان يك هدف آرماني هموارة در برنامه‌هاي مختلف اقتصادي مورد اعتنا است.

در اين ميان استان تهران و به ويژه شهر تهران به علت مركزيت سياسي، تمركز جمعيت، ثروت و درآمد، همچنين وجود زير ساخت‌هاي مناسب و برخورداري از قابليت‌ها و توانمندي‌هاي لازم در اين خصوص جاذبه خاصي براي توسعه صنعتي داشته و دارد و در طول 70 سال گذشته به عنوان قطب مهم صنعتي كشور مطرح مي‌باشد. با توجه به اين موضوع اين پژوهش در صدد است تا به چگونگي روند استقرار صنايع در استان تهران و چگونگي توزيع عمودي و افقي آن بپردازد به ويژه آنكه صنعتي شدن كشور همچنان به عنوان رويكرد اصلي برنامه‌هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور در حال حاضر و در آينده مطرح است.

تحليل يافته‌هاي اين تحقيق درقالب جداول مختلف‌آماري، نقشه‌ها ونمودارها نشانگر آن است كه:

1)حدود يك سوم واحدهاي صنعتي بزرگ كشور (10نفر كاركن و بيشتر) در استان تهران متمركز است.

2)توزيع فضايي صنايع در سطح استان بسيار نامتعادل مي‌باشد، به گونه‌اي كه از ميان دوازده شهرستان موجود در استان، شهرستان تهران 63 درصد از كل صنايع استان را در خود جاي داده است. و اين عدم تعادل تا سطح شهر تهران همچنان ادامه مي‌يابد.

3)توزيع عمودي صنايع نيز به شكل تأمل برانگيزي ناموزون است. يعني حدود 80 درصد از واحدهاي صنعتي موجود در استان تهران را واحدهاي صنايع كوچك با تعداد شاغلين بين 10 تا 49 نفر تشكيل مي‌دهند كه مؤيد رشد بي‌رويه اين نوع ازواحدها و عدم توسعه كارخانجات بزرگ صنعتي در استان است.

4)عوامل مختلفي در بروز اين عدم تعادل به شكل افقي وعمودي مؤثر بوده است، از جمله نقايص مربوط به كوتاهي و تعلل در رعايت ضوابط ساماندهي صنايع، ضعف در تصميم‌گيري و سياستگذاري كلان، تنوع و تعدد تشكيلات تصميم‌گير و قانونگذار.

5)وضعيت موجود موجب بروز حالتي ناپايدار از توسعه گرديده و متعاقباً بروز مشكلات زيست محيطي ادامه اين روند را تقريباُ غير ممكن ساخته است.

6)تمهيدات لازم جهت جلوگيري از بروز چنين وضعيتي چه در گذشته و يا در حال حاضر از جمله قانون منع ايجاد صنايع در محدوده 120 كيلومتري تهران در سال 1344 و ايجاد شهرك‌هاي صنعتي در اطراف تهران در سال‌هاي پس از انقلاب اسلامي نيز داراي نقاط ضعف و نقايص بوده است.

7) ايجاد شهرك‌هاي صنعتي و تلاش‌هاي انجام شده براي مكان‌گزيني بهينه صنايع تنها منجر به تمركز زدايي از شهر تهران شده و در نهايت از تمركز صنايع در استان نمي‌كاهد. در حالي كه حل اين مشكل در گروه تدوين يك استراتژي آمايش در سطح ملي است.

پس از تبين وضعيت چگونگي مربوط به توزيع فضايي صنايع به شكل افقي و عمودي توصيه‌هايي در قالب نتيجه‌گيري و پيشنهادات جهت رفع مشكلات موجود و جلوگيري از عوارض بعدي در دو بخش ملي و استاني ارائه شده است