تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 6/4/83

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر مهدي تدين

نام و نام خانوادگي : احمد فاضل

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مهدي نوريان-دکتر محمود براتي

تصحيح ديوان درويش عباس جزي

چكيده

درويش عباس گزي متخلّص به "جزي" از شعراي عهد قاجار (1323- 1264 هـ.ق) داراي ديواني حجيم و ارزشمند به گويش محلّي گزي است. او شاعر توانمندي است كه علي رغم ناملايمات زندگي, بادرايت بي نظير خود توانست در راه احيا و ابقاي زبان مادريش قدم بزرگ و شگرفي بردارد.

گويش گزي جزو گويش هاي مركزي ايران به شمار مي رود كه مناطق وسيعي از اين نواحي كشور را تحت پوشش محاوره اي خود داشته و آثارآن هنوز در نقاط عديده اي باقي مانده است. اين گويش از نظر زباني و دستوري با زبان هاي فارسي ميانه و قديم ايران قرابت دارد و هنوز هم همچنان در زادگاه اين شاعر بزرگ, شهر گز برخوار, جاري است؛شهري كه قدمت آن به تاريخ قبل ازاسلام برمي گردد.

مجموعه اشعار درويش عبّاس جزي نزديك به سيزده هزار بيت است كه همه را به گويش محلّي و در قالب بحور عروضي متداول سروده است. ديوان او شامل 297 غزل, 92 قصيده, 34 مسمّط هشت قطعه, دو تركيب بند, يك ترجيع بند و چند رباعي و دوبيتي است كه مجموع آن ها نزديك به هشت هزار بيت است. علاوه بر ديوان مجموعه مثنوي هاي او تحت عنوان "ارشادالولد" به حدود پنج هزار بيت مي رسد.

درويش عبّاس با مطالعات گسترده, سير وسياحت و سلوك فردي و اجتماعي به مراتب والاي علمي, فكري و روحي نايل شد. در اشعارش تضمين ها و اقتباس هاي زيادي از آيات, روايات و اشعار شعراي بزرگي مثل حافظ, سعدي, مولوي, جامي و ... دارد. او در غزلياتش, شاعر عشق و عرفان است, در قصايدش تصويرگر سيماي جامعه خويش است, در مسمّطاطش هم شاعر طبيعت است و هم ثنا گوي اهل بيت عصمت وطهارت(ع) و بالاخره مثنوي هاي وي نمايانگر حالات دروني وغليانات روحي او و آشفتگي هاي اجتماعي واخلاقي است.

تسلّط شاعر به فنون ادبي و هنري, موسيقي شعر, آرايه هاي گوناگون بيان وبديع, فصا حت و بلاغت و جزالت كلام در جاي جاي اشعارش هويداست.

در تصحيح ديوان اين شاعر گرانقدر, نگارنده علاوه بر معرّفي شاعر, گويش گزي و زادگاه وي, به مقابله نسخ واختلاف نسخه هاي خطّي, تعيين وزن عروضي اشعار و ترتيب الفبايي اشعار به تفكيك قالب هاي شعري پرداخته و در پايان تعداد 2500 واژه محلّي گزي را كه در ديوان به كار رفته به همراه آوانويسي ومعني فارسي ذكر كرده و با فهرست هاي اعلام, اماكن و منابع و مآخذ, كار تصحيح را به پايان رسانيده است.