تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 25/12/82

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي نوريان

نام و نام خانوادگي : محمدحسن زعفراني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اسحاق طغياني

شرح مشكلات ديوان سنايي غزنوي

چكيده

در اواخر سدة پنجم و نيمة نخست سدة ششم هجري، سنايي يكي از شخصيّت‌هاي درخور توجّه در عرصة ادبيّات فارسي است. دوران زندگي سنايي به‌طور معمول به دو دوره تقسيم مي‌شود. اين دو دورة زندگي و دو جنبة انديشة سنايي، آثار او را در ميان بزرگترين آثار ادبي فارسي قرار مي‌دهد. ديوان سنايي، بزرگ و سرشار از ظرافت‌هاي ادبي و فكري است. زبان شعر سنايي به لحاظ واژگان و نحو، غني و استوار است.

ديوان حكيم سنايي غزنوي با بيش از سيزده هزار بيت مشتمل است بر سروده‌هايي در قالب‌هاي قصيده، تركيب‌بند، ترجيع‌بند، مسمّط، غزل، قطعه، و رباعي. قسمت مهم و عمدة ديوان، قصايد شاعر است. ديوان سنايي از نظر ارزش ادبي و فرهنگي با آثار مشهور وي، ‘حديقه‌الحقيقه’ و ‘سيرالعباد’ قابل مقايسه است.

ديوان سنايي از نظر وزن و تعداد ابيات، الگوهاي زباني، زمينه‌هاي معنايي و شيوه‌هاي بيان تنوّع چشم‌گيري دارد. تنوّع و چندگونگي شعر سنايي، به‌ويژه در زمينه‌هاي معنايي، كارب رد واژه‌ها، تركيبات، اصطلاحات، و تعابير فراوان و متنوّعي را باعث شده است. اين تنوّع به نوبة خود دشواري‌هايي را در درك معني و زيبايي شعر سنايي به وجود آورده است. بسياري از دشواري‌هاي شعر سنايي را با مراجعه به آثار ادبي معاصران وي يا ديگر منابع معتبر از قبيل فرهنگ‌هاي لغات و اصطلاحات مي‌توان شرح كرد.

از ديدگاه علم بلاغت، ‘حال’، ‘مقام’ و ‘مخاطب’ در گزينش صورت و محتواي مناسب سخن تأثيرگذار است. بديهي است گيرنده، در تحقّق يك ارتباط زباني معيّن مؤثّر است. با بررسي تأثير مخاطب بر ساختار شعر سنايي، مي‌توان مشكلات ديگري از ديوان سنايي را توضيح داد و شرح كرد.

موضوع اصلي اين پژوهش شرح اين دسته از مشكلات ديوان سنايي است.