تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 24/12/82

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مرتضي هاشمي-دکتر محمود براتي

نام و نام خانوادگي : اکبر اخلاقي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مهدي نوريان

تحليل ساخت روايي مثنوي مولوي

چكيده

موضوع اصلي اين پژوهش توصيف وتحليل برجسته‌ترين وجه ادبي مثنوي يعني وجه روايي آن است . بنابراين در فصل نخست(درآمد) پس از بررسي الگوي ارتباط در مثنوي ، بر پاية نظرية ياكوبسن، چهارچوب بحث مشخص مي‌شود و توضيح داده مي‌شود كه هدف اصلي پژوهش نه مطالعه معاني و دلالت‌هاي متن، بلكه صورت‌هاي دلالتگري است كه آن دلالت‌ها را امكان‌پذير مي‌سازد.

در فصل دوم از ديدگاهي گسترده‌تر، ساختار متن، اعم ازروايي و غير روايي، و روابط ميان اجزاي متن مورد بررسي قرار گرفته است.براي توصيف ويژگي‌هاي متني مثنوي، بويژه از سه مفهوم اصلي در زبان‌شناسي متن و تحليل گفتمان، يعني انسجام، پيوستگي و بينامتنيت استفاده شده است. در اين فصل با ذكر مثال‌هاي متعدد  نشان داده شده است كه كاربرد شگردهايي چون تكرار و رابطة اضافي در مثنوي بسيار برجسته است، و همچنين در بسياري موارد انسجام متني منوط به درك رابطة بينامتني مثنوي با متون ديگر است. در پايان اين فصل پيوند ميان واحدهاي بزرگ‌تر از جمله، يعني داستان‌ها و دفترها توصيف شده است.

در فصل سوم سه وجه اساسي روايت، شامل متن، داستان، روايتگري از يك‌ديگر متمايز شده است. سپس بر اساس نظرية لباو ساختاركلي روايت و بخش‌هاي تشكيل‌دهندة آن شامل چكيده، جهت‌گيري، رخدادها، ارزيابي، فرجام و نتيجه‌گيري و كاركرد آن‌ها در مثنوي مورد بررسي قرار گرفته است.

درفصل چهارم، داستان و عناصر سازندة آن (رخدادها،شخصيت‌ها و محيط) بررسي شده است، و الگوهاي كلي داستان‌هاي مثنوي طبقه بندي شده است. سپس شخصيت‌هاي داستاني و ويژگي‌هاي آنان، دو شيوة شخصيت‌پردازي مستقيم و غيرمستقيم، و ابزارهاي اصلي آن‌ها چون كاربرد صفت، نام‌گذاري، كنش، گفتار و محيط بررسي شده است.

و سرانجام در فصل پاياني، عمل روايت‌كردن، راوي، روايت‌شنو، و ديدگاه مورد مطالعه قرار گرفته است، و نشان داده شده است كه راوي و روايت‌شنو در مثنوي آشكار هستند.سپس انواع گوناگون راوي، شامل رواي درون‌داستاني، برون‌داستاني،دخيل در داستان، وجدا از داستان از يك‌ديگر متمايز وبازشناخته شده‌اند. همچنين ديدگاهي كه جهان داستان از آن‌جا روايت مي‌شود، و تأثير آن بر شكل داستان و پروردن مضامين بررسي شده است.