تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : ابوالقاسم فاتحي دهاقاني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر فريدون وحيدا-دکتر صمد کلانتري

تاريخ دفاع : 3/8/83

رشته و گرايش : جامعه شناسي

استاد مشاور : -

تاثير سرمايه اجتماعي بر هويت اجتماعي دانشجويان در شهر تهران -1382

چكيده

موضوعِ پژوهش حاضر، بررسي مفهوم سرمايه اجتماعي و سنجش ميزان آن در يك نمونه 700 نفره از يازده دانشگاه دولتي شهر تهران مي‌باشد. هدف اصلي پژوهش آن است كه از طريق بررسي پيمايشي، ضمن تعيين ميزان برخورداري دانشجويان از سرمايه اجتماعي (متغير مستقل)، نوع همبستگي آن را از نظر شدت و جهت با نحوه‌ي تعريف و برداشت افراد از هويت اجتماعي خود (متغير وابسته) مورد بررسي قرار دهد.

سرمايه اجتماعي، مجموعه‌اي از منابع و ذخاير ارزشمندي است كه به صورت ذاتي و نهفته در روابط اجتماعيِ گروه‌هاي نخستين، ثانوي و در سازمان اجتماعي جامعه (نهادهاي رسمي و غيررسمي) وجود دارد. برخي از اين ذخاير ارزشمند كه گاه از آن به عنوان ارزش‌هاي اجتماعي نيز ياد مي‌‌شود، عبارتند از؛ صداقت، حسن تفاهم، سلامتي نفس، همدردي، دوستي، دلسوزي، همبستگي، فداكاري و. .. سرمايه اجتماعي از طريق اين منابع، كنش‌هاي كنشگران را در سطوح مختلف خرد، مياني و كلانِ جامعه، آسان، سريع، كم‌هزينه و مطمئن مي‌سازد و بدين وسيله آنان را در رسيدن به اهداف مشترك اجتماعي كمك مي‌كند.

بر اساس نتايج مباني بينشي و چهارچوب نظري تحقيق كه با الهام از نظرات كلمن (1988)، پوتنام (1995) و فوكوياما (1999) به صورت تركيبي شكل گرفته است، به منظور سنجش سرمايه اجتماعي، براي آن سه شاخص در نظر گرفته شده است. اين سه شاخص عبارتند از؛ اعتماد اجتماعي، احساس تعهد اجتماعي و احساس تعلق اجتماعي. ميزان سرمايه اجتماعي مجموع نمراتي است كه از تركيب نمرات اين سه شاخص به دست آمده است. متغير وابسته‌ي تحقيق، هويت اجتماعي است. چهارچوب نظري متغير وابسته براساس ديدگاه كنش متقابل نمادي و به ويژه عقايد روزنبرك در تعريف خودِ اجتماعي يا «برداشت از خود» تنظيم گرديد. براي سنجش اين متغير از آزمون TST استفاده شد.

سوال اصلي پژوهش اين است كه بين ميزان برخورداري دانشجويان از سرمايه اجتماعي با نحوه‌ي تعريف و برداشت آنان از هويت اجتماعي خود از نظر شدت و جهت چه نوع همبستگي وجود دارد؟ در پاسخ به اين سوال فرضيه‌ي محوري زير مطرح شده است.

بين ميزان برخورداري دانشجويان از سرمايه اجتماعي با نحوه‌ي تعريف و برداشت آنان از هويت اجتماعي خود همبستگي قوي، مستقيم و معناداري وجود دارد.

روش تحقيق حاضر، تلفيقي است از روش‌هاي توصيفي و همبستگي؛ در روش توصيفي دو مفهوم سرمايه اجتماعي و هويت اجتماعي از طريق مطالعات كتابخانه‌اي به صورت نظام‌دار، توصيف شدند. در روش همبستگي جهت و شدت همبستگي ميان ميزان سرمايه اجتماعي دانشجويان با نحوه‌ي تعريف و برداشت آنان از هويت اجتماعي خود، از طريق بررسي پيمايشي كشف و گزارش شد. در اين تحقيق از روش نمونه‌گيري مُطبق متناسب استفاده شده است. مهم‌ترين نتيجه پيمايشي تحقيق در قالب فرضيه‌ي محوري بدين شرح است.

بين ميزان سرمايه اجتماعي دانشجويان با نحوه‌ي تعريف آنان از هويت اجتماعي خود همبستگي، مثبت، معنادار و نسبتاً ضعيفي وجود دارد (با احتمال 000/0= r ). اين يافته، فرضيه اصلي تحقيق را تاييد مي‌كند و نشان مي‌دهد رشد سرمايه اجتماعي دانشجويان در نحوه‌ي تعريف و برداشت آنان از هويت اجتماعي خود نقش موثري دارد و به نحوه‌ي بروز آن در اشكال مختلف اجتماعي مانند خانوادگي، ملي و مذهبي كمك مي‌كند.