تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : جواد افشارکهن

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمود کتابي-دکتر صمد کلانتري

تاريخ دفاع : 24/1/84

رشته و گرايش : جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر رسول رباني

نقش و جايگاه سياست و دولت در نظريه هاي توسعه(باتاكيد برمفهوم بحران در نظريات توسعه)

چكيده

نظريه‌هاي توسعه مي‌كوشند تا به بررسي مجموعه عوامل مؤثر در فرايند توسعه بپردازند و در اين راستا به مطالعه ويژگي‌ها و خصائص جوامع در حال توسعه اقدام مي‌كنند. سه نظريه اصلي مطرح در اين زمينه، يعني نظريه‌هاي نوسازي، وابستگي و نظام جهاني، هر كدام در بستر و زمينه خاصي به لحاظ شرايط جهاني پديدار شده‌اند و آموزه‌ها و رهيافتهاي آنها متأثر از متغيرهاي مختلفي بوده است. نظريه‌هاي مزبور در طول حيات‌شان تغييراتي را در اصول خود بوجود آورده‌اند و به شكلي پويا تلاش نموده‌اند تا حتي‌الامكان آموزه‌هاي اساسي خود را با واقعيات عيني كشورهاي در حال توسعه و نيز شرايط عمومي حاكم بر روابط جهاني تطبيق دهند. در همين راستا نوع رويكرد اين نظريات نسبت به موضوعات دولت و سياست نيز در طي زمان تغيير و تحول يافته است. نظريه نوسازي با تأكيد بر رهيافتي كاركردگرايانه نسبت به سياست در طي دوران تكوين خود كوشيده است سياست را از حاشيه به متن تحليل وارد سازد و آن را در چارچوب تحولات داخلي جوامع در حال توسعه مدنظر قرار دهد. نظريه‌هاي وابستگي و نظام جهاني نيز عمدتاً با برگزيدن رهيافتي تضادگرايانه به بررسي ساختار سياسي نظام جهاني اقدام كرده‌اند و ويژگي‌هاي سياسي جوامع پيراموني را عمدتاً بر اساس تبينيي طبقاتي مورد بررسي و تحليل قرار داده‌اند.

با اتخاذ روشي اسنادي- كتابخانه‌اي و تمركز بر آراء نظريه‌پردازان برجسته و مهم در حوزه هر يك از سه نظريه فوق، رساله حاضر كوشيده تا در قالب چارچوبي تحليلي كه آن را در بخش دوم تدوين نموده است، به مطالعه در نقش دولت و جايگاه سياست در نظريات توسعه بپردازد. پس از آن پژوهش توصيفي مزبور با تحليل آسيب‌ شناسانه برداشتهاي اين نظريات از نقش دولت و جايگاه سياست در فرايند توسعه تكميل خواهد شد و بدينسان راه خود را به سوي درك واقعيت شرايط سياسي در كشورهاي در حال توسعه مي‌گشايد. بر اين اساس، بخش پاياني رساله حاضر، به ارائه چشم‌‌اندازي نظري درباره مجموعه ويژگي‌هاي كلي و عام دولت در جهان در حال توسعه در آستانه قرن جديد اختصاص يافته و طرحي مقدماتي از ساختار «دولت متزلزل» در اين دسته از كشورها و زمينه‌هاي شكل‌گيري آن عرضه گرديده است.