تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 8/3/81

رشته و گرايش : جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر هوشنگ طالبي

نام و نام خانوادگي : زهرا دارياپور

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمود کتابي

بررسي جايگاه سنت و مدرنيته در نظام ارزشي جوانان و بزرگسالان شهر تهران

چكيده

ارزشها، پايه و اساس بينش و كنش انسان را تشكيل داده و در انتخاب، گزينش و انجام كنش نقش داشته و اصول راهنماي فرد در زندگي و تعيين كننده رفتار و كنش اجتماعي هستند كه در آداب و رسوم، قوانين، اعتقادات و اصول مقدس و شيوه‌هاي زندگي روزمره تجلي مي‌يابند.

ارزشها از نظر اهميتي كه دارند، يكسان نبوده و در يك مجموعه جاي دارند كه «نظام ارزشي» ناميده مي‌شوند. نظام ارزشي، سازمان پايداري از عقايد است كه با شيوه‌هاي قابل ترجيحي از كنش يا حالتهاي غايي وجود ارتباط دارند و در پيوستاري كه بر اساس اهميت نسبي مرتب شده، قرار مي‌گيرند.

با توجه به وقوع انقلاب اسلامي و تغييرات ارزشي جامعه در سالهاي پس از انقلاب و همچنين با توجه به روند نوسازي كه از دوره قاجار آغاز شده و همچنين گسترش رسانه‌هاي جمعي در سالهاي اخير كه سبب آشنايي بيشتر افراد و بالاخص جوانان با ارزشها و هنجارهاي جوامع ديگر شده است، بررسي ساختار و اولويتهاي ارزشي افراد جامعه و تبيين عوامل موثر در آن ضروري به نظر مي‌رسد كه در تحقيق حاضر تلاش گرديده تا پرتو اندكي بر اين مساله افكنده شود و به اقتضاي شرايط و محدوديتها، به بررسي اين مساله پرداخته شده است كه ساختار و اولويتهاي ارزشي جوانان و بزرگسالان شهر تهران بيشتر از ارزشهاي سنتي تشكيل گرديده يا ارزشهاي مدرن و عوامل موثر در اين ساختار احتمالي چيست؟

فرض تحقيق در زمينه سنجش متغير وابسته، با توجه به نظريه شوارتز اين بوده است كه، ابعاد ارزشي تشكيل دهنده محافظه‌كاري و توجه به ماوراي خود (كه عبارتند از: امنيت، همنوايي، سنت، خيرخواهي و جهان‌گرايي) بيانگر ساختار ارزشي سنتي بوده و ابعاد ارزشي تشكيل دهنده تقويت خود و تمايل به تغيير، بيانگر ساختار ارزشي مدرن است و پژوهشگر بر اين اساس، به بررسي تاثير پاي‏بندي ديني، جهت‌گيري سياسي، خاستگاه خانوادگي، پايگاه اجتماعي، توازن بين انتظارات و امكانات، احساس وجود نابرابري اجتماعي، ميزان دسترسي به رسانه‌هاي جمعي و همچنين متغيرهاي زمينه‌اي همچون: سن، جنس، تحصيلات ووضع تاهل بر اولويتهاي ارزشي ‌پرداخته است و براي سنجش نظام ارزشي پاسخگويان ( متغير وابسته تحقيق ) از تست بررسي ارزشهاي شوارتز استفاده كرده است.

نتايج نشان داده است كه در مجموع، 6/51 درصد پاسخگويان داراي نظام ارزشي سنتي بوده‏اند. 2/28 درصد در ميانه طيف ارزشهاي سنتي- مدرن قرار داشته و در مجموع 20 درصد پاسخگويان، داراي نظام ارزشي مدرن بوده‏اند.

بررسي رابطه متغيرهاي مستقل و وابسته نشان داده است كه زنان، افراد بزرگسال، متاهلين و افراد مذهبي، نسبت به سايرين، داراي نظام ارزشي سنتي‏تري هستند. ميان ارزشها با خاستگاه خانوادگي، پايگاه اجتماعي و تحصيلات رابطه‏اي به دست نيامد. درآمد، مدت سكونت در تهران، تعداد فرزندان و دسترسي به رسانه‏ها، در دارابودن ارزشهاي مدرن‏ تاثير دارد.

استفاده از برازش منحني براي تعيين رابطه خطي و غير خطي بين ارزشهاي سنتي‏ـ‏مدرن و ارزشها نشان داده است كه تنها، متغير پاي‏بندي ديني با ارزشهاي سنتي ـ مدرن داراي رابطه خطي است و رابطه متغيرهايي همچون خاستگاه خانوادگي، پايگاه اجتماعي، جهت‏گيري سياسي و ميزان دسترسي به رسانه‏ها به ترتيب از نوع منحني اس (S) و مركب بوده است كه از انواع روابط غير خطي است و بيانگر پيچيدگي تاثيرات متقابل متغيرهاي اجتماعي بر نظام ارزشي افراد است.

رابطه ميان احساس وجود نابرابري با ارزشها، معادله سهمي درجه دو بوده و توازن ميان انتظارات و امكانات با ارزشها نيز، داراي رابطه معكوس بوده است.