تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 31/4/81

رشته و گرايش : جغرافياي انساني - برنامه ريزي شهري

استاد مشاور : دکتر محمود مهدي نژاد

نام و نام خانوادگي : حبيب اله فصيحي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسن بيک محمدي-دکتر اصغر ضرابي

جهاني شدن و شهر نشيني در کشورهاي در حال توسعه 

«مورد مطالعه:ايران»

چكيده

وقتي جهاني شدن را به مفهوم عام آن که همان گسترش پيوندها، ارتباطات و تشابهات ميان جوامع است درنظرمي; گيريم ، تحولات قرن اخير کشورمان که سر منشاء آن در برنامه ها و سياست هاي حکومتي رضا خان قراردارد را شواهدي ازتحقق اين فرآيند در کشور مي يابيم.

پيامدهاي جهاني شدن در ابعاد مختلف قابل بررسي هستند. رساله حاضر موضوع را در ارتباط با شهر و شهرنشيني درايران مورد تحليل قرارداده است. در اين پژوهش ضمن مطالعات اسنادي و کتابخانه اي روند تحولات مربوط از اوايل قرن جاري تا کنون مورد تبيين و ارزيابي قرارگرفته و با استفاده از آمارهاي رسمي، تجزيه و تحليل هاي آماري به عمل آمده است. در پاره اي موارد هم بررسي هاي تطبيقي ومقايسه اي انجام شده است. درمجموع نتايج به دست آمده به اين شرح مي باشند:

ازبررسي معيارهاي سنجش جهاني شدن نتيجه گرفته شد که از ابتداي قرن جاري، ساختارهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه با فراز و نشيب هايي به سمت جهاني شدن سير نموده اند.

اجراي سياست هاي تجددخواهي و غرب گرايي يکي از وجوه جهاني سازي در ايران بوده که در ابتدا با شيوه هاي آمرانه به پيش برده مي شدند اما توسعه ارتباطات و پيشرفت فن آوري هاي اطلاعاتي ضرورت شيوه هاي آمرانه را منتفي ساخته و امروزه به مدد اين ترقيات، تحقق جنبه هاي مختلف از اين فرآيند تسريع و شايد اجتناب ناپذير گرديده است.

يکي از پيامدهاي شهري جهاني شدن زوال عملکردهاي کهن شهرها و پيدايش و جايگزيني عملکردهاي جديدي بوده که به طور متوازن در شهرها توزيع نگرديده و در اين بين تهران به عنوان حلقه ارتباط دهنده نظام شهري کشور با بيرون، ضمن اينکه در سلسله مراتب نظام شهري جهاني در پايين ترين مراتب قرار دارد، در راس نظام شهري کشور قرار گرفته و با تمرکز مجموعه اي از عملکردهاي ممتاز برتمام شبکه فرمان مي راند.

نيروهاي جهاني شدن بر گرايش به شهرنشيني تاثير گذاشته و آن را سرعت داده اند. رشد شهرنشيني بويژه در شهرهاي بزرگ سريع تر بوده و در اطراف تهران به ايجاد يک منطقه شهري بزرگ انجاميده است. رشد سالانه جمعيت در پاره اي از شهرها حتي از 20 درصد هم فراتر بوده و اين شهرها بخصوص در اطراف تهران قرار دارند. بخاطر اين موضوع نظام توزيع جمعيت در شبکه شهرهاي کشور شکلي نامتوازن به خود گرفته است. بخش عمده جمعيت شهري تنها در چندشهر بزرگ بسر مي برند و انبوه شهر هاي کوچک و کم جمعيت در مقابل معدودي شهربزرگ و پرجمعيت قرار دارند. تهران همواره چند برابر دومين شهر و حتي گاه تا بيش از سه برابر جمعيت سه شهر بعدي جمعيت دارد.

در شهر سازي و معماري، با گذر از سنت به مدرنيسم و بتدريج فرامدرنيسم، بافت هاي کهن شهرها متحول يا مضمحل گرديده و ساختارهاي کالبدي جديد تقريبا همخوان و متحدالشکل با شهرهاي غربي تکوين يافته است.