تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 18/11/78

رشته و گرايش : جغرافياي طبيعي-اقليم شناسي

استاد مشاور : دکتر محمدرضا کاوياني-دکتر حسنعلي غيور

نام و نام خانوادگي : محمدحسين مبين

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر هوشنگ قائمي

بررسي وضعيت بارش و امكان افزايش آن در حوضة آبي زاينده رود

چكيده

سرزمين ايران چون بسياري از مناطق ديگر جهان به دلايل گوناگون از اقليمي خشك و نيمه خشك برخوردار است . يكي از پيامدهاي زيست محيطي چنين شرايطي ،‌ محدوديت كمي و كيفي منابع آب است. امروزه در برخي از كشورهاي پيشرفته و در حال توسعه جهان براي مقابله با اين معضل زيست محيطي از روشها و تكنيك‏هاي جديدتري استفاده مي‏شود كه يكي از آنها اجراي طرح‏هاي افزايش بارش است . اما قبل از اجراي اينگونه طرح‏ها ، يك سري مطالعات علمي و تحقيقاتي به عنوان مرحله مكان گزيني بايد انجام پذيرد كه بنابر ماهيت موضوع بخش عمده‏اي از اين مطالعات را بررسي‏هاي اقليم شناختي ابر و بارش تشكيل مي‏دهد . پژوهش حاضر در واقع به منظور ايجاد يك بنيان علمي و زمينة مطالعاتي جهت اجراي بهينه طرح‏هاي افزايش بارش در حوضة آبي زاينده‏رود صورت گرفته و هدف آننه تنها شناخت و ارزيابي امكانات و توان‏هاي بالقوه و بالفعل اين حوضه و فرصت‏هاي مطلوب زماني – مكاني آن براي اجراي مطلوب اين طرح‏ها مي‏باشد ،‌ بلكه خود يك الگوي مطالعاتي را براي ديگر حوضه‏هاي آبي ديگر كشور ارائه مي‏دهد . براي اين كار روش اسنادي و كتابخانه‏اي انتخاب شده است . داده‏هاي روزانه مربوط به پارامترهاي اقليمي چون بارش ، ابر ، نقطه شبنم ، باد و جريان‏هاي جوي در ترازهاي استاندارد جّو داده‎‏هاي ايستگاه كاوشگر جو بالاي اصفهان ، نقشه‏هاي سينوپتيك و ... بخشي از مواد خامي‏اند كه در اين تحقيق ، بهينه‏سازي و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‏اند . در اين تحقيق ضمن ترسيم نقشه‏هاي منحني‏هاي هم ارزش ،‌ توزيع مكاني و زماني بارش ،‌فراواني رخداد گروههاي كمي بارش‏هاي ضعيف ، متوسط ، سنگين و استثنايي ، روزهاي متوالي بارش 1 تا بيش از 5 روز ، مطالعه شده و مقادير ابرناكي و تغييرات زماني – مكاني آن ، نوع ، ارتفاع و ضخامت ابرها ، ارتفاع تراز انجماد و تغيرات زماني – مكاني آن ، بادها و جريان‏هاي جوي در ترازهاي استاندارد جو ،‌ مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفته‏اند . علاوه بر اين چند نمونه از دوره‏هاي بارشي گوناگون انتخاب و در هر مورد با ترسيم نمودارهاي ترموديناميكي مربوطه ترازهاي ميعان همرفتي ،‌ بالابري و آزاد ،‌ نواحي مثبت و منفي انرژي ، ارتفاع كف ،‌قله و ضخامت ابرها و .. به منظور شناخت و ارزيابي شرايط ترموديناميك تشكيل ابرهاي فراسرد و ... مورد مطالعه قرار گرفته‏اند . بالاخره شرايط سنوپتيكي جو در هر يك از نمونه‎هاي بارشي مذكور با تحليل نقشه‏هاي همديد روزانه در ترازهاي مختلف جو به بحث گذاشته شده است.

نتيجه اينكه با ادغام يافته‏هاي حاصل از بررسي‏هاي فوق مشاهده مي‏شود كه از نظر توان بارشي و ابرناكي ،‌ ارتفاعات غربي و جنوب غربي و دامنه‏هاي رو به بادهاي مرطوب حوضه ،‌ شرايط مساعدتري را براي اجراي طرح‏هاي افزايش بارش نشان مي‏دهند . اما بررسي كارايي‏هاي بارش بيانگر آنند كه مناطق واقع در دشت‏هاي مياني حوضه نيز از اين جهت پتانسيل‏هايي دارند كه با اجراي طرح‏هاي آزمايشي مذكور مي‏توان درصدهاي كارآيي‏هاي بارش را در ماه‏هاي بارشي در اين مناطق افزايش داد . بررسي‏هاي سينوپتيكي نيز نشان مي‏دهند كه سيستم‏هاي جوي حامل كم فشارهايي كه محور ناوه آنها در شرق مديترانه واقع شده و تا شمال آفريقا امتداد دارند ، ضمن تلفيق با كم فشارهاي سوداني مي‏توانند انرژي و رطوبت لازم را براي تشكيل ابرهاي بارور شونده و بارش‏هاي كافي به حوضه آبي مورد مطالعه وارد نمايند . مطالعه ترموديناميك جو مبين آن است كه حتي در مواقع رخداد بارش‏هاي ضعيف نيز شرايز ناپداري بر جو حاكم بوده و با پايش و نظارت دقيق شرايط مذكور مي‏توان فرصت‏هاي مناسبي را براي افزايش بارش به دست آورد.

واژه‏هاي كليدي :

Precpitation Enhancement ; Cloud Seeding ; Precipitation Effeciency Climatilogy Of Clouds ; Freezing level ; Lifting Condensation Level ; Convective Condensation Level ; Level of Free Convection ; Possitive Area; Negative Energy Area