تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : محمدابراهيم ايرج پور

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مهدي نوريان- دكتر محسن محمدي فشارکي

تاريخ دفاع : 24/6/87

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر علي اصغر باباصفري

تصحيح, تحشيه ومقدمه اي بر اصل شانزدهم و هفدهم اصول الفصول في حصول الوصول از رضا قلي خان هدايت

چكيده

به علّت توجه عمده به ادبيات پيش از قرن هشتم و كم توجهي ناشي از آن به دوره هاي بعد به ويژه عصر قاجار و زنديه، آثار اين دوران به درستي شناخته نشده و حتي مورد بررسي علمي قرار نگرفته است. بي شك در قرون دوازدهم و سيزدهم نيز آثاري ارزشمند مي توان يافت و از آن جمله است « اصول الفصول في حصول الوصول » در موضوع عرفان و تصوف كه ويژگيهاي يك كتاب مرجع را دارد.

اين كتاب حجيم، آخرين اثر رضا قلي خان هدايت است و از آن جا كه او در اوج پختگي و كمال به نوشتن آن پرداخته، كتاب اهميّتي دو چندان مي يابد. «اصول الفصول» يك دايرة المعارف جامع است كه در طيّ آن تمامي موضوعات مربوط به عرفان مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته است. اين اثر ارزشمند تا كنون به چاپ نرسيده و حتي يك مقاله در معرفي آن نوشته نشده است.

از «اصول الفصول» دو نسخة خطي باقي مانده كه يكي در كتابخانة مجلس با 820 صفحه و ديگري در كتابخانة بوعلي سيناي همدان با 520 صفحه موجود است. در اين پايان نامه اصول شانزدهم و هفدهم اصول الفصول که تقريباً نيمي از اين کتاب را شامل مي شود و مطالب آن ناب ترين اطلاعات تاريخي را دربارة تصوف و متصوفة عصر قاجار به دست مي دهد، تصحيح گرديد سپس تعليقات سودمندي اضافه شد براي نمونه، مآخذ آيات، احاديث و اشعار نشان داده شد و هرگاه هدايت به معرفي يکي از عرفاي قاجار پرداخته يک کتابشناسي کامل ارائه گرديده که براي آشنايي با عرفان قاجار منبعي مناسب خواهد بود. همچنين مطالب هدايت با ديگر کتب مربوط مورد نقد و بررسي قرار گرفته است. در پايان نيز مقدمه اي جامع دربارة رضاقلي خان هدايت و معرفي کامل آثارش به ويژه اصول الفصول نگاشته شد.

واژه هاي کليدي: اصول الفصول في حصول الوصول، عرفان، قاجاريه، رضاقلي خان هدايت، طرائق الحقايق، نسخة‌خطي.