تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : شكراله خاكرند

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اصغر منتظرالقائم- دکتر محمدعلي چلونگر

تاريخ دفاع : 25/10/86

رشته و گرايش : تاريخ- اسلام

استاد مشاور : دکتر سيد اصغر محمودآبادي

بررسي سير تاريخي جريان هاي فکري موثر در شکل گيري مباني فرهنگي تمدن اسلامي (از جاهليت تا آغاز دوره دوم عباسي 232ق)

چكيده

سير تحولات اقتصادي، سياسي و اجتماعي در عربستان ، بخصوص در مکه در آستانه بعثت رسول خدا(ص) به سوئي بود که جامعه را در مسير فاصله گيري از ساختار قبيله اي و حرکت به سوي شهر نشيني و نوعي توسعه ومدنيت ناموزون قرار داده بود. آمدن قريش به مکه طليعه اين دگرگوني بود . اين وضعيت تکاپوي اقتصادي، شرائط اجتماعي و تحول فرهنگي نويني را ايجاد کرد که محصول آن آشفتگي ارزشي و نارضايتيهاي گسترده بود.

ظهور رسول خدا(ص) دستي غيبي براي پاسخگوئي به نياز جامعه جهاني در جهت تامين معنويت و عدالت مبتني بر وحي و شکل گيري مدنيت نوين اسلامي بود. مدنيتي كه متکي بر کرامت انسان و رشد و تعالي امکانات دنيوي و مادي در خدمت رشد معنوي انسان بود . تلاش رسول الله(ص) براي تحقق اين آرمان موجب تقابل نگرش قبيله اي با تفکر توحيدي شد . اولين آيات قرآن کريم نويد بخش توسعه و مدنيتي ديني ،متکي بر انديشه و کرامت انسان بود . رسول الله (ص) براي دگرگوني عميق فردي و اجتماعي مسلمانان ، آنان را به مدينه هجرت داد تا مدينه النبي با هدايت رهبري ولائي الگوئي از جامعه مطلوب آرماني شود . تلاشهاي رسول خدا(ص) در جهت تحقق عيني انسان و جامعه آرماني الهي ، به علت بازخيزي آرام ارزشهاي جاهلي و عدم تمکين نسبت به رهبري ولائي علي (ع) در دوره خلفا نيمه تمام باقي ماند. به جاي امامت (رهبري ولائي) ، خلافت ( مديريت عرفي) جايگزين شد که بناي تمدن اسلامي را به سمت و سوئي برد که منجر به تجديد توسعه ناهمگون با ترکيبي از فرهنگ قبيله اي و پوسته اي از فرهنگ ديني گرديد. فتوحات خارجي و شکسته شدن ديوارهاي فرهنگي ، روند احياي فرهنگ جاهلي و تضعيف فرهنگ و ايمان اسلامي را بخصوص به واسطه تاثير پذيري جامعه آسيب پذير مسلمانان از فرهنگ بيگانه ملل مجاور پرشتاب تر کرد.

دوره اي که انعکاس دهنده اوج گيري چالش بين فرهنگ ديني و فرهنگ جاهلي در لباس جديد بود . اين تمايز پس از صلح امام حسن (ع) و بخصوص قيام عاشورا به نهايت مي رسد.

کليد واژه: تمدن ، فتوح اسلامي،اعراب، قبيله ، شعوبيه،مدينه ، شيعي ، سني.