تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : طيبه فدوي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اسحاق طغياني- دکتر حسين آقاحسيني

تاريخ دفاع : 23/7/87

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

تحليل و بررسي فنا در آثار منثور (تاسده هفتم) و بازتاب آن در آثار منظوم سنايي، عطار و مولانا

چكيده

فنا يكي از اساسي ترين مراحل سلوك است كه بسياري از مهم ترين دقايق عرفاني، در آن مطرح شده است؛ به همين دليل در متون عرفاني از جايگاه ويژه اي برخوردار است.

موضوع فنا هم در عرفان نظري و هم در عرفان عملي مطرح است. همچنين فنا در پيوند با ساير انديشه هاي عرفاني قابل طرح و بررسي است. اين رساله شامل هفت فصل است:

فصل اول اين رساله، شامل كلياتي در باب فناست از جمله: تاريخچة بحث فنا و بقا، ماهيت و حقيقت فنا، متعلّق فنا، اقسام فنا، معناي «خود» در فنا و فنا يكي از مراحل سلوك.

در فصل دوم، تعاريف مختلف فنا، از ابتدا تا قرن هفتم، در متون منثور، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است. با دقّت در اين تعاريف مشخّص شده كه برخي از آنها شبيه به يكديگر و برخي كاملاً متفاوت از تعاريف ديگر است و پاره‌اي از آنها، مكمّل تعاريف ديگر است اما عامل مشترك در اين تعاريف، آن است كه اكثر آن ها بر فناء صفات تأكيد مي ورزند.

در فصل سوم، ارتباط فنا با موضوعاتي چون: بقا، عشق، سكر، قرب، فقر، شطح، حيرت، محو، مرگ اختياري و تكامل مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

فصل هاي چهارم و پنجم و ششم رساله، به ترتيب، به بررسي بازتاب و اهميّت موضوع فنا در آثار منظوم سنايي و عطّار و مولانا پرداخته و مقايسه اي تحليلي بين انديشه هاي اين بزرگان در باب فنا صورت گرفته است.

در فصل هفتم رساله، نتايج كلي با توجّه به مطالب شش فصل عنوان شد. همچنين در اين رساله بيان گرديد كه در بسياري از آثار مشهور عرفاني از جمله: آثار سنايي، عطّار و مولانا، موضوعات عرفاني، از جمله فنا با زبان تمثيل و به مدد رمز و سمبل بيان شده است.

در باب اقسام فنا در شعر سنايي تقسيم بندي خاصّي نيامده و وي براي سلوك مراحلي را در نظر نگرفته است و اين نشانگر توجّه وي به بعد عملي عرفان است.

عطّار و مولانا به فناء صفات توجّه نشان داده اند. عطّار در منطق الطير، فنا را به عنوان آخرين مقام (وادي) معرفي مي كند ولي مولانا، براي سلوك، مراحل خاصي قائل نيست و فقط به ذكر از «مقامات تبتّل تا فنا، پايه پايه تا ملاقات خدا» بسنده مي كند. همچنين در اين رساله، ارتباط موضوعات عرفاني با فنا، از منظر سنايي و عطّار و مولانا مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

کليد واژه: فنا، سلوک، عرفان، سنايي، عطار، مولانا