تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : فريدون طهماسبي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر مهدي نوريان- دکتر اسحاق طغياني

تاريخ دفاع : 19/10/84

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر محمد فشارکي

بازتاب مضامين اجتماعي و فرهنگ مردم در ديوان صائب و تأثير آن آن در تصويرسازيهاي اين شاعر

چكيده

ادبيات به عنوان عالي‌ترين شكل تبلور انديشه و فكر بشري و آينه‌اي براي نشان دادن اوضاع اجتماعي و فرهنگي و آداب و رسوم مردم اعصار مختلف مورد توجه پژوهشگران بوده است. شعر كه نگين ادبيات محسوب مي‌شود، زيباترين محصول تخيّل هنرمندان است كه علاوه بر لذّت هنري خاصي كه به مخاطب مي‌دهد، مي‌توان در خلال آن انديشة صاحب اثر را ديد و اوضاع اجتماعي عصر او و آداب رسوم مردم آن عصر و جامعة آرماني شاعر كه در آن آرمانها و آرزوهاي او  براي مردم آن جامعه ترسيم مي‌شود، مشاهده نمود.

تحولات سياسي، اجتماعي، تاريخي ، فرهنگي هم در آفرينش آثار برجستة ادبي نقش قابل توجهي دارد. انديشة شاعران و نويسندگان كه با الفاظ رنگين و موسيقي خاص عرضه مي‌شود. با كنار رفتن پوستة ظاهري انديشة عالي و تفكر عميق خداوندان كلام را برملا مي‌سازد. كه با دسترسي به اين موضوعات و مضامين هم شخصيت صاحب اثر و هم وضعيت جامعة او و سبك و شيوه سخنرايي وي تا حدودي مشخص مي‌گردد.

صائب تبريزي به عنوان بزرگترين و آگاه‌ترين شاعر دورة صفويه و سبك هندي(اصفهاني) سهم قابل توجهي در نشان دادن اوضاع اجتماعي و فرهنگ عامه در آن عصر داشته است. به اين سبب در اين پژوهش سعي شده است كه اين موضوعات در ديوان عظيم او بررسي گردد و شيوه تصويرسازي شاعر از اين مضامين مشخص شود، تا گوشه‌اي از كمبود تحقيقات صائب پژوهي جبران گردد. و اندكي از دين اين شاعر بزرگ كه بر عهدة اصحاب ادبيات است ادا گردد.

هدف از اين پژوهش آشنايي با شخصيت صائب و فضاي اجتماعي و فرهنگي عصر صفوي وديدگاه شاعر دربارة اين موضوعات و شيوة تصويرسازي و به كاربردن صورخيال متفاوت در كنار اين موضوعات است كه در ضمن اين تحقيق در حد ممكن به آنها پرداخته شده است.

نتايج اين پژوهش آشكار مي‌نمايد كه صائب تبريزي از اغلب موضوعات اجتماعي آگاهانه در اشعار خود استفاده نموده است و در خلال آنها انعكاس وضعيت اجتماعي و فرهنگي جامعه خود را وجهة همت خود قرار داده است.

تسلط بر مضامين اجتماعي و فرهنگ عامه و استفاده به جا از آنها در جهت انتقال محصول فكر و انديشة خود به مخاطب و در اكثر مواقع و تصويرسازي شاعرانه از آنها از او شاعر متفاوت ساخته است. استفاده از انواع صنايع ادبي بخصوص تمثيل كه انواع تشبيه را در خود دارد و صائب بناي صورخيال شعر خود را بر آن گذاشته است و ارتباطي ماهرانه ميان آن با ديگر صنايع برقرار كرده است، شعر او را از نظر صورخيال به شعر غني تبديل كرده است كه در بسياري از موارد حيرت آور است.