تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : سعيد موحدي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمدرضا کاوياني- دکتر سيد ابوالفضل مسعوديان

تاريخ دفاع : 27/7/84

رشته و گرايش : جغرافياي طبيعي-اقليم شناسي

استاد مشاور : دکتر سعيد اسلاميان

بررسي تغييرات زماني – مکاني دما و بارش درحوضه آبريزمارون

چكيده

گرمايش جهاني بويژه براي کشورهايي چون ايران که بارش اندکي دارند از اهميت زيادي برخوردار است. ميانگين بارش ايران يک سوم ميانگين بارش جهاني است و ميانگين دماي ايران 3 درجه بيش از ميانگين دماي سياره است. بررسي ها نشان مي دهد که در طي صد سال گذشته دماي ميانگين سياره 5/0 درجه سلسيوس افزايش يافته و پيش بيني مي شود اين روند هم چنان ادامه يابد.

علت اين گرمايش را طبيعي بدانيم يا انساني، آنچه براي يک جغرافي دان شايان توجه است، پيامدهاي گرمايش بويژه در مقياس منطقه اي است. يکي از پيامدهاي مهم گرمايش جهاني تغيير رژيم جريان رودخانه هاست.

حوضه آبريز رودخانه مارون در دامنه هاي جنوبي و جنوب غربي زاگرس مياني بين 51 درجه و 10 دقيقه و 47 درجه و 27 دقيقه طول جغرافيايي و 31 درجه و 42 دقيقه و 30 درجه و 29 دقيقه عرض جغرافياي قرار دارد. مساحت حوضه آبريز مارون حدود 10685 کيلومتر مربع است. آب و هواي اين حوضه متأثر از عرض کم جغرافيايي، تغييرات ارتفاع در مناطق مختلف و مجاورت با خليج فارس در بخش هاي جنوبي آن است. در اين نوشتار هدف ما بررسي تغييرات دما و بارش حوضه مارون است. مجموعه عناصر اقليمي موثر بر دما و بارش از منظر زماني و مکاني بررسي شده اند تا بلکه از راه شناخت رفتار آنها پرتويي روشنگر بر رفتار زماني و مکاني دما و بارش افکنده باشيم. روشن است که تحليل عناصر اقليمي بر روي چند ايستگاه گر چه تعداد آنها زياد هم باشد توان بازگويي اقليم ميانگين حاکم بر حوضه را ندارد. به همين جهت نخست داده هاي نقطه اي روي ايستگاه ها به داده هاي پهنه اي بر روي کل حوضه تبديل شده و سپس ميانگين ماهانه عناصر اقليمي در چهار چوب مرز حوضه برآورد شده است. بررسي ها نشان داد که با توجه به پيچيدگي ناهمواري روش ميان يابي کريگينگ برآوردهاي دقيق تري از عناصر اقليمي بدست مي دهد. از اين رو نقشه هاي اقليمي حوضه با همين روش محاسبه شده است. البته در اينجا الگوي مکاني عناصر اقليمي را تنها براي مقياس سالانه ارائه کرده ايم، ولي در کنار هر يک از نقشه ها نمودار تغييرات زماني مقدار عناصر اقليمي که نمايانگر ميانگين حوضه هستند آمده است.

نتايج حاصل از اين تحقيق عبارتند از:

1- بررسي روند هاي حوضه در سه مقياس زماني دماي روزانه ، شبانه و شبانه روزي انجام گرفت. دماي روزانه در ماههاي ژوئن ، ژوئيه، اوت و سپتامبر حاوي روند مثبت و در ماه مارس حاوي روند منفي بوده است. دماي شبانه طي مي تا دسامبر حاوي روند افزايشي بوده است. ميانگين دماي شبانه روزي طي ماههاي مي تا نوامبر (بويژه اکتبر) حاوي روند افزايشي بوده است.

2- بارش حوضه تابعي خطي از تغييرات ارتفاعي است.

ضمن اينگونه تغييرات مکاني، تغييرات زماني فاحشي در بارشهاي حوضه ديده مي شود. به طوري که ناهنجاريهاي بارش به خصوص در فصل پائيز نمايان تر است. اين ناهنجاريها حاصل فعاليت سامانه هاي همرفتي- شرقي ها و پديده انسو مي باشد.

واژگان کليدي:

ديده باني، تغييرات پرتکرار، حضيض، اوج، زنگديس متقارن، گرمايشي، سرمايشي، خوشه بندي پايگاني