تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : اکبر زارع شاه آبادي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر صمد کلانتري-دکتر علي رباني خوراسگاني

تاريخ دفاع : 30/1/85

رشته و گرايش : جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر حسن بيک محمدي

تبيين جامعه شناختي كاهش باروري زنان در شهر يزد

چكيده

باروري يكي از مهمترين مؤلفه هاي علم جمعيت و از جمله موضوعاتي است كه درحوزه مسائل اجتماعي ، توجه زيادي را به خويش معطوف داشته است . بدليل تأثير پذيري باروري از عوامل اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي، سياسي و جمعيتي ، تاكنون در اين عرصه تحقيقات متعددي صورت گرفته كه هر كدام از منظر خاص خود به موضوع پرداخته‌اند.

به دليل اهميت تحولات جمعيتي ايران در چهار دهة اخير و تأثير باروري ، بخصوص كاهش آن از نيمه دوم دهة 60 بر اين تحولات، بررسي علل و عوامل موثر بر اين مولفه در كشور ما بيشتر مورد توجه قرار گرفته است. با اين حال، علي رغم تحقيقات و پژوهش هاي صورت گرفته، هنوز نمي توان به سئوالات مربوط به تحولات باروري پاسخي قانع كننده ارائه نمود همچنين درك نسبي اهميت هريك از عوامل موثر بر تحول باروري به مطالعات بيشتري نياز دارد. پژوهش حاضر در صدد است ضمن بررسي علل كاهش باروري در شهر يزد كه در سالهاي اخير با كاهش زيادي در زمينه باروري روبرو بوده است به تبييني جامعه شناختي در اين زمينه دست يابد و تا حدودي خلاء‌ موجود در اين زمينه را پر نمايد.

بررسي ادبيات تحقيق و مقايسه نتايج به دست آمده در ايران و ساير نقاط جهان مشخص كرد كه شباهتهاي زيادي بين عوامل موثر بر باروري در سراسر جهان و بخصوص كشورهاي در حال توسعه وجود دارد و به نظر مي رسد كه شاخصهاي مزبور شمول جهاني دارند .

در مباني نظري تحقيق پس از شرح و بسط نظرية‌كلان انتقال جمعيتي از چهار نظريه با برد متوسط تئوري گزينش عقلاني ، تئوري اجتناب از ريسك ، تئوري ارزشهاي فرامادي و تئوري برابري جنسيتي به منظور تبيين باروري استفاده شده و مدل نظري و فرضيات تحقيق بر اين اساس شكل گرفته است.

جامعه آماري مورد بررسي، زنان 49-15 ساله همسردار شهر يزد در سال 1383 مي باشند كه تعداد 383 نفر از آنها از طريق فرمول كوكران بعنوان حجم نمونه برگزيده شده و از طريق تركيبي از روش نمونه گيري خوشه‌اي و سيستماتيك مورد بررسي قرار گرفته اند . اين مطالعه ، يك بررسي پيمايشي است و ابزار جمع آوري اطلاعات ، پرسشنامه بوده است.

بر اساس نتايج اين تحقيق ، افزايش تحصيلات، اشتغال و سن ازدواج ، شيوع استفاده از وسايل تنظيم خانواده ، توافق و نگرش مثبت زوجين نسبت به وسايل تنظيم خانواده و افزايش مشاركت مردان در تنظيم خانواده همچنين كاهش مرگ و مير كودكان از عوامل موثر بر كاهش باروري زنان بوده است .

همچنين تغييرات اساسي در ارزشها و نگرشهاي زنان در سالهاي اخير، استقلال اقتصادي و اجتماعي آنها، افزايش برابري جنسيتي اهميت يافتن اوقات فراغت و ارزشهاي خود تحقق بخشي و زيبا شناختي كه معمولاً با داشتن فرزندان زياد سازگاري ندارد موجب كاهش باروري زنان گرديده است .