تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : علي حسين حسين زاده

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر رسول رباني خوراسگاني-دکتر وحيد قاسمي

تاريخ دفاع : 23/1/85

رشته و گرايش : جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر محمود کتابي

بررسي تطبيقي تأثير عوامل اجتماعي- سياسي بر مشارکت مردم در انتخابات مجلس شوراي اسلامي (1382-1358)

چكيده

پژوهش حاضر به بررسي ميزان مشاركت سياسي و عوامل مؤثر برآن پرداخته است. منظور از مشاركت سياسي در اين پژوهش، درصد مشاركت مردم در انتخابات مي باشد. براساس آمارهاي جهاني در سال 2001 از 192 كشور، 120 كشور داراي نظام دموكراسي انتخاباتي هستند و در كشور ما نيز در هر دوره از انتخابات تقريباً 150 هزار نفر از طريق رأي گيري در انتخابات مختلف اعم از رياست جمهوري، مجلس، شوراي شهر و روستا و . . . در مناصب مختلف انتخاب ميگردند. اما به دليل ماهيت و شكل هريك از انتخابات، در اين پژوهش صرفاً به انتخابات مجلس طي سال هاي 1382-1358 در 28 استان كشور بطور تطبيقي پرداخته شده است. ميزان مشاركت به عنوان متغير وابسته و 10 متغير مشاهده شده و سازة پنهان به عنوان متغيرهاي مستقل اندازه گيري شده است. متغيرها و سازه ها با تكيه بر چارچوب نظري فراهم شده است.اين چارچوب نظري از رهگذر تلفيق نظريه هاي سرمايه اجتماعي پوتنام، توسعه سياسي هانتيگتون و نلسون، تغييرات فرهنگي اينگلهارت و عوامل بيروني ليپست تدوين گرديده تا امكان پي بردن به علت هاي دروني و بيروني مؤثر بر مشاركت سياسي را فراهم آورد.

اجراي تحليل رگرسيون چندگانه نشان داد سه عامل سرمايه اجتماعي، احساس نا برابري قومي و شهرنشيني بطور مستقيم بر مشاركت سياسي اثر دارند. عامل شهر نشيني (586/0) و نابرابري هاي قومي (180/0) اثر منفي و سرمايه اجتماعي (353/) اثر مثبت داشته است.

ضمناً مقايسه آمار موجود نشان داده كه مشاركت سياسي طي هفت دورة مجلس نسبت معكوسي با اندازه حوزه انتخابيه داشته و تقاضاي مشاركت سياسي در شهرهاي كوچك تر فزوني يافته و در شهرهاي بزرگتر از مشاركت مردم كاسته شده است. از ديگر نتايج به دست آمده رابطه بين مشاركت و رقابت است. براساس تقسيم بندي صاحبنظران سياسي و با شاخص بندي ميزان مشاركت سياسي و رقابت سياسي مي توان نتيجه گرفت كه نظام سياسي كشور، در مسير گذار از مرحله نظام سياسي توده اي (رقابت كم و مشاركت زياد) قرار گرفته است.

همچنين از نتايج به دست آمده از تحليل رگرسيون چند متغيره و تحليل مسير با اطمينان حداقل 95 درصد مي‌توان بيان كرد كه متغيرهاي مستقل ارائه شده در مدل توانسته‌اند 58 درصد از واريانس مشاركت سياسي در استانهاي مورد مطالعه را توضيح دهند. لذا متغيرهاي ديگري نيز در تبيين آن بايد لحاظ گردد. كه به سادگي قابل اندازه گيري نمي باشند. به نظر مي رسد استفاده از نمادهاي مذهبي و تكليف شرعي قلمداد كردن مشاركت سياسي در افزايش آن مؤثر بوده است. همچنان که از تأثير نهادها و اهرم هاي قدرت نيز به عنوان متغيري تأثيرگذار مي توان نام برد.