تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : ساسان طهماسبي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر مرتضي دهقان نژاد- دکتر حسين ميرجعفري

تاريخ دفاع : 24/12/84

رشته و گرايش : تاريخ- ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر فريدون اللهياري

کشاورزي و نظام زمين داري در دوره صفويه

چكيده

پيش از روي كار آمدن صفويه بجزدر خراسان كه به يمن اصلاحات شاهان واپسين تيموري از كشاورزي پر رونقي برخوردار بود در بقيه نقاط ايران در نتيجه ويرانگري هاي مغولان ،تيمور و … رکود حكمفرما و كشاورزي بي رونق بود. اين روند تا روي كار آمدن شاه عباس اول ادامه داشت تا اينكه او توانست با اقدامات اساسي كشاورزي را توسعه دهد. به گونه اي که مقطع پس از وي را مي توان يكي از اعصار با شكوه كشاورزي ايران به حساب آورد. در اين مقطع كشاورزي نه تنها نيازهاي ساكنان اين سرزمين را به خوبي تأمين مي كرد بلكه عمده صادرات كشور را به خود اختصاص داده بود و ركن اساسي اقتصاد كشور محسوب مي شد.

زمين هاي كشاورزي از لحاظ مالكيت به هفت دسته تقسيم مي شدند: اراضي دولتي 2- شخصي 3- اراضي وقفي 4- اراضي خالصه 5- تيول 6- اقطاع 7-سيورغال. در مقايسه با دوره هاي گذشته اراضي وقفي و سيورغال به علت تقويت نهادهاي ديني گسترش بيشتري يافت. اراضي خالصه و شخصي نيز درصد قابل ملاحظه اي از زمين ها را به خود اختصاص مي‌دادند. تيول و اقطاع نيز به علت اينكه اغلب نظاميان و ديوانيان در عوض مواجب خود دريافت مي داشتند ،گسترش زيادي داشت.

ماليات هاي کشاورزي بسيار متعدد و متنوع بودند. قسمت عمده اي از آنها ميراث دوره هاي سابق به ويژه دوره مغول بود كه در اين مقطع با مقداري تغيير و تحول دوباره برقرار شدند. پاره اي از آنها نيز در همين دوره مرسوم شدند. وصول اين ماليات ها اغلب با فشار واجحافات زيادي به كشاورزان همراه بود و نتيجه آن وقوع چندين شورش در ميان كشاورزان بود.علاوه بر فشارهاي مالياتي، جنگ هاي خارجي و داخلي يكي ديگر از مشكلات اساسي كشاورزان بود. در خراسان حملات اوزبك ها لطمات زيادي به كشاورزي وارد مي آورد. در غرب و شمال غرب كشور، كشاورزي با ويرانگري هاي سپاه عثماني و سياست زمين سوخته خسارات زيادي ديد و اين روند تا فروكش كردن حملات اوزبك ها در اواخر دوره شاه عباس اول و انعقاد معاهده ذهاب با عثماني ادامه داشت و يكي از موانع اصلي توسعه كشاورزي بود.