تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : پروين تاج بخش

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر جمشيد مظاهري- دکتر محمود براتي

تاريخ دفاع : 30/7/85

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر محمدجواد شريعت

تصحيح و شرح تحليلي معيار جمالي و مفتاح ابواسحاقي

چكيده

«معيار جمالي و مفتاح ابواسحاقي» اثر شمس فخري اصفهاني از ادباي قرن هشتم هجري است. او اين كتاب را در چهار فنّ عروض و قافيه و بديع و لغت فرس به نام جمال الدين ابواسحاق اينجو نوشته است تاريخ خاتمة كتاب در پايان فنّ چهارم سال 745 ذكر شده است. اين كتاب مهمترين متن ارزشمندي است كه بعد از المعجم در زمينة علوم بلاغي نوشته شده و به دست ما رسيده است. بخش چهارم اين كتاب (بخش لغت) در سال 1337 به همّت لغت شناس فاضل روانشاد دكتر صادق كيا تصحيح شده و با عنوان «واژه نامة فارسي بخش چهارم معيار جمالي» در تهران به چاپ رسيده است و تصحيح سه بخش عروض و قافيه و بديع آن موضوع رسالة حاضر است.

تصحيح اين كتاب بر پاية دوازده نسخة خطي انجام گرفته است كه در مقدمة پايان نامه به معرّفي آنها پرداخته‌ام. مأخذ عمدة شمس فخري در تأليف معيار جمالي كتاب «المعجم في معايير اشعارالعجم» شمس قيس رازي و «حدائق السّحر في دقائق الشعر» رشيدالدين وطواط است وي در بخش عروض و قافيه از المعجم تأثير پذيرفته و در بخش بديع علاوه بر آن به حدائق السّحر نيز نظر داشته است. وي در تعاريف و شواهد به كتب پيش از خود توجه داشته اما غالب امثال از سروده‌هاي خود مؤلّف است. تقليد شمس فخري از كتب مذكور تقليد صرف نيست وي گاه به نقد آراء شمس قيس و وطواط نيز پرداخته است. نگارنده در رسالة حاضر علاوه بر تصحيح متن به مقايسة معيار جمالي با حدائق السحر والمعجم نيز پرداخته است.