تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : ديبا زيرکباش

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر علي زنگي آبادي- دکتر جمال محمدي

تاريخ دفاع : 1/5/86

رشته و گرايش : جغرافياي انساني - برنامه ريزي شهري

استاد مشاور : دکتر حسن بيک محمدي

تحليل بازارهاي گردشگري شهر اصفهان و راه كارهاي توسعه ي آن (با تأكيد بر گردشگران خارجي)

چكيده

گردشگري نقش مهمي در اقتصاد جوامع ايفا مي كند و بازاريابي رمز توسعه ي آن مي باشد. از طرفي اگرچه گردشگري يك فعاليت بين المللي است؛ ليكن «گردشگري داخلي» نيز مانند «گردشگري خارجي» در چرخه ي اقتصاد ملي جايگاه عظيمي دارد.

ايران از ديدني ترين مناطق جهان و اصفهان نيز يكي از زيباترين شهر هاي ايران است؛ امّا با وجود ظرفيت بالاي اصفهان براي جذب گردشگران، فقدان آمار قابل اطمينان، برنامه ريزي علمي را براي توسعه ي بازار گردشگري اين شهر مشكل مي گرداند. بنابراين پژوهشگر با هدف «شناخت بازار گردشگري شهر اصفهان و راه هاي توسعه ي آن» ضمن استخراج آمار هاي موجود هفت سؤال ويژه را به اميد يافتن پاسخ هاي مناسب طرح نمود.

گردشگران داخلي و خارجي اصفهان در سال1384 جامعه ي آماري و تعداد 400 نفر گردشگر داخلي و 100 نفر گردشگر خارجي و 30 نفر دست اندركاران گردشگري حجم نمونه اين پژوهش بوده اند كه با استفاده از روش هاي آماري توصيفي و استنباطي، بازار گردشگري خارجي و داخلي اصفهان، تعداد ورود و خروج و ويژگي هاي جمعيتي، اقتصادي و اجتماعي گردشگران ، اهداف، مكان هاي جذاب گردشگري، همبستگي تعداد مسافران داخلي ورودي به اصفهان با متغير هاي توسعه يافتگي، جمعيت و فاصله، ميزان تأثير برنامه ريزي هاي كنوني براي جذب گردشگران، شيوه هاي مؤثر اطلاع رساني و مشكلات گردشگران مشخص و راهكار هايي براي رهايي از چالش هاي بازدارنده ارائه گرديد.

مهمترين نتايج اين پژوهش با بهره گيري از تحليل عاملي به دست آمده است. براي انجام اين تحليل ابتدا «آزمون بارتلت» براي معني دار بودن ماتريس همبستگي و «KMO» براي كافي بودن حجم نمونه انجام و سپس جدول مشتركات، جدول واريانس كل تبيين شده، «نمودار اسكري» و «ماتريس مؤلفه‌هاي چرخش يافته» ارائه و عوامل استخراجي توصيف و تحليل گرديدند و سرانجام با استفاده از اهميت هر يك از عوامل، شاخص‌سازي توسعه گردشگري اصفهان ارائه شد.

پس از پردازش داده ها «عامل ترغيبي، انگيزشي» به عنوان مهمترين عامل تبيين كننده‌‌ي پديده ي گردشگري در اصفهان معرفي گرديد. در اين عامل 7 متغير تبليغات ماهواره‌اي، اينترنتي، اطلاع‌رساني‌ مراكز مسؤول گردشگري، تسهيلات رفاهي- سازماني، تبليغات راديو تلويزيوني، تجربه سفرهاي قبلي و تشويق دوستان و اقوام بار عاملي مثبت و بالايي داشته اند. عامل دوم كه 6 متغير اطلاع رساني اينترنتي، برپايي سمينارها و كنفرانسهاي علمي، انتشار كتاب و مجله، تهيه لوح فشرده و بروشور، برپايي نمايشگاه‌هاي داخلي و خارجي و تهيه فيلم و برنامه‌هاي تلويزيوني را شامل مي شود،« عامل تبليغاتي» نام نهاديم. عامل «هدايتي ، اجتماعي» ب 5 متغير كيفيت آگاهي‌دهي در سطح شهر، وضعيت تابلوهاي راهنمايي مراكز ديدني، ميزان رسيدگي به وضعيت مراكز ديدني و كيفيت برنامه‌هاي تفريحي و سرگرمي و نحوه برخورد اهالي اصفهان با گردشگران سومين و عامل «فرهنگي، هنري» با متغير هاي ديدار دوستان و آشنايان، تحقيق و پژوهش و خريد صنايع دستي به عنوان چهارمين عامل تعيين شدند. بقيه عوامل نيز با عناوين «اقتصادي» ، «جاذبه‌هاي طبيعي تاريخي» ، «بهداشتي» ، «تأميني امنيتي» و «تسهيلات ترافيكي» توانسته‌اند از 4 تا 2/2 درصد از واريانس كل را تبيين نمايند. بنابر اين تحليل عاملي 11 عامل را شناسايي نموده كه در مجموع تقريباً 60 درصد از واريانس مشترك را تبيين مي‌نمايند.

جدول مؤلفه‌هاي چرخش يافته نشان داد كه در عامل دهم فقط دو متغير و در عامل يازدهم فقط يك متغير بار دارد. بنابر اين در اين تحليل 9 عامل حفظ و عامل دهم و يازدهم حذف گرديد.

از تحليل عوامل گردشگري اصفهان چنين نتيجه گرفتيم كه ترغيب گردشگران به شيوه هاي مختلف و تقويت انگيزه ي سفر به اصفهان در ايشان مهمترين راهكار توسعه ي گردشگري اين شهر مي باشد. تبليغات گردشگري اساسيترين نقش را در حفظ و گسترش بازارهاي داخلي و خارجي گردشگري دارد و ضروري است در زمينه هاي آگاهي رساني و بهبود كيفيت برنامه هاي تفريحي چاره اي انديشيده شود.

با روش تحليل عاملي يكي ديگر از اهداف اين پژوهش نيز كه تهيه شاخص توسعه ي توريسم در اصفهان بود، به نتيجه رسيد. به اين منظور به عامل اول ضريب 9 و به عامل نهم ضريب 1 داده شده و متغير هاي هر عامل نيز بر اساس ميزان همبستگي امتياز دهي گرديدند و سرانجام شاخص توريسم به 5 شاخص عالي، خوب، متوسط، ضعيف و خيلي ضعيف طبقه‌بندي گرديد. با روش آگزيوماتيك هم سه شاخص ضعيف، متوسط و قوي به دست آمد.

براي نتيجه گيري دقيقتر از مسايل مرتبط با گردشگري در اصفهان، از دست اندركاران گردشگري نيز نظر سنجي شدكه نظرات ايشان با توجه به صلاحيت آنان در تحليل ها مورد توجه قرار گرفت.

انجام اين تحقيق با موانع جدي روبرو بوده كه در مقدمه به پاره اي از آن ها اشاره شده است. در پايان براي بهبود وضعيت گردشگري اصفهان، پيشنهاد هايي مانند: راه اندازي شبكه هاي تلويزيوني جهاني و پايگاه جامع اينترنتي ويژه گردشگري، بازاريابي مستقيم از طريق نامه هاي الكترونيكي، برگزاري مسابقه هاي هدف دار، اطلاع رساني به شيوه هاي جديد، تحول در نگرش و شيوه هاي روابط عمومي و گسترش شيوه هاي تبليغاتي سازمان هاي گردشگري، برگزاري نمايشگاه ها ، راه اندازي تلفن گوياي «سروش اصفهانگردي»، گسترش تسهيلات و امكانات هدايتي و نصب اتاقك هاي گردشگري با طراحي جديد، ، احداث آب نماي «دوستي ملل»، اعطاي نشان‌هاي لياقت و ساير امتيازات صنفي، ايجاد مجتمع بزرگ توليد و فروش صنايع دستي، تمركز تسهيلات در ورودي اصفهان – تهران، تأسيس فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي «گردشگر»، اطلاع رساني در مورد قيمت ها، ارتباط با سيستم بانكي جهاني جهت استفاده از كارت اعتباري، تأسيس باغ وحش بزرگ اصفهان، معرفي هتل نمونه سال، تأسيس رستوران مخصوص غذاهاي خارجي، بهبود وضعيت دستشويي‌هاي عمومي، آگاه سازي گردشگران با هشدارهاي ايمني، راه اندازي قطار هوايي و ناوگان هاي تاكسيراني با امكانات ويژه، مديريت كارآمد سرعت و حجم ترافيك، ارائه گرديد.

واژه هاي کليدي: آمار گردشگري، اصفهان ، بازار گردشگري، تحليل عاملي گردشگري، مدل هاي تحقيق گردشگري