تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : علي اکبر احمدي داراني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر جمشيد مظاهري- دکتر محمدرضا نصراصفهاني

تاريخ دفاع : 16/4/86

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر طاهره خوشحال

تصحيح و تحشية الارشاد في‌الانشاء از شمس منشي نخجواني

چكيده

يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي پژوهش‌هاي ادبي، تحقيق در نسخه‌هاي خطي بازمانده از روزگاران گذشته است. تا زماني كه متني صحيح و منقّح از كتابي در دسترس نباشد، هرگونه قضاوت راجع به آن، از قاعدة تحقيق به دور است. نزديك به يك سده از آغاز احيا و تصحيح نسخه‌هاي خطي به شيوة علمي مي‌گذرد؛ امّا همچنان بسياري از نسخه‌هاي خطي ارزشمند زبان فارسي در گوشه و كنار كتابخانه‌هاي ايران، شبه قارة هند، تركيه و ديگر كشورها در حال نابودي است.

يكي از كتابهاي با ارزش دربارة نامه‌هاي ديواني، «الارشاد في الانشاء» تأليف محمّد بن هندوشاه نخجواني معروف به شمس منشي است. اين كتاب در اصل و خلاصه و برگزيده‌اي است از كتاب دستور الكاتب في تعيين المراتب از همين مؤلّف كه در آخر عمر، آن را سامان داده است. موضوع الارشاد في الانشاء، ترسّل و انشا و قواعد دبيري است و در يك مقدمه و پنج باب تنظيم شده است. پس از فهرست موضوعات، متن اصلي نامه‌هايي كه بايد الگويي براي دبيران و منشيان باشد، آورده شده است.

علاوه بر اهميتي كه الارشاد في الانشاء به خاطر داشتن نامه‌هاي زيبا و گوناگون دارد، اطلاعات فراواني دربارة تشكيلات و طبقات اهل ديوان از پادشاه گرفته تا پايين‌ترين كارگزاران و القاب مخصوص هر كدام و وضعيت اجتماعي هر طبقه با تفضيل كامل آمده است. عبارات كتاب منشيانه و استوار، همراه با آيه‌هاي قرآني، احاديث و اشعار عربي و فارسي كه به تناسب مطلب در ميان نامه‌ها گنجاينده شده است.

بر اساس چهار نسخة معتبر اين كتاب تصحيح شده و يكي از قديم‌ترين و صحيح‌ترين نسخه‌ها ملاك كار قرار گرفته است. بر اساس روش تصحيح انتقادي متون، نسخه‌ها با متن نسخة اساس مقابله شده و اختلافات در پاورقي‌ها ضبط گرديده است. سپس شرح احوالي از نويسنده و زمينه‌هاي تاريخي محيط وي و همچنين ويژگي‌هاي سبكي در مقدمه جاي گرفته است.

كليد واژه: نسخة خطي، تصحيح، الارشاد في الانشاء، نامه.