تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : جواد بذرافشان

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسن بيک محمدي- دکتر سيد هدايت اله نوري

تاريخ دفاع : 10/8/85

رشته و گرايش : جغرافياي انساني - برنامه ريزي روستايي

استاد مشاور : دکتر مسعود معيري- دکتر محمد سليقه

بررسي اثرات حوادث غيرمترقبه در فرايند توسعه روستايي ناحيه سيستان

چكيده

ناحيه سيستان ايران که بخشي از يک واحد جغرافيايي بزرگ به نام «سيستان بزرگ» مي باشد، همواره در معرض بلايا و حوادث طبيعي خاصي قرار داشته است. اين بلايا عمدتاٌ شامل بادهاي 120 روزه سيستان، طوفان هاي شن، خشکسالي و سيل بر اثر طغيان رودخانه هيرمند است. اين بلايا با ايجاد موانع متعدد بر سر راه فعاليت هاي اقتصادي و عمراني، مانع از تحقق رشد و توسعه اقتصادي در کل ناحيه و از جمله نقاط روستايي سيستان شده وبه همين دليل فرايند توسعه يافتگي روستاهاي سيستان را بسيار کند کرده است. بر اين اساس مجموعه اهدافي که اين تحقيق دنبال مي کند عبارتند از: تبيين علمي دلايل و شرايط وقوع حوادث طبيعي در ناحيه، تحليل وبررسي اثرات بلاياي طبيعي در فرايند توسعه روستايي ناحيه سيستان و نهايتاٌ ارايه راهکارها و مدل مناسب جهت پيشگيري و مقابله با اثرات اين بلاياي طبيعي.

روش تحقيق در پژوهش حاضر از نوع توصيفي- تحليلي و علي مي باشد و در اين راستا علاوه بر مطالعات و بررسي هاي اسنادي و کتابخانه اي، تعداد 100 روستاي بالاي 20 خانوار به عنوان حجم نمونه از جامعه آماري (روستاهاي شهرستان زابل) انتخاب و با تکميل پرسشنامه آبادي اقدام به جمع آوري اطلاعات و آمار مورد نياز شده است.

نتايج اين بررسي ها و مطالعات نشان مي دهد که بلايا و حوادث طبيعي نقش بسيار زيادي در عقب ماندگي کل ناحيه و بالاخص نقاط روستايي داشته است. علاوه بر آن در ميان بلاياي طبيعي حاکم بر ناحيه، خشکسالي اعم از خشکسالي هواشناسي و خشکسالي هيدرولوژيکي بيشترين نقش را بر عهده داشته است. وقوع حوادث طبيعي باعث بروز دو گروه پيامد مستقيم و غير مستقيم گرديده است. اساسي ترين پيامدهاي مستقيم عبارتند از: کاهش اراضي کشاورزي، کاهش تعداد دام ها، کاهش منابع آب، افت توليد محصولات کشاورزي، افزايش هزينه هاي توليد، مدفون شدن آبادي ها در زير ماسه، کاهش شديد توليد ماهي، توقف توليد حصير، نابودي ارزش هاي اکولوژيکي و اقتصادي هامون ها، تخريب پوشش گياهي و ... . اثرات غير مستقيم عبارتند از: افزايش جمعيت تحت پوشش سازمان هاي حمايتي – امدادي، کاهش قيمت اراضي زراعي، عدم پايداري مردم و افزايش مهاجرت هاي روستايي، تخليه تدريجي تعدادي از آبادي ها، گسترش ابعاد فقر و ... . اين پيامدها و نتايج همگي از مصاديق بارز توسعه نيافتگي روستاهاي سيستان مي باشند که متأسفانه نوع عملکرد مديريت بحران چه در بعد ملي و چه در بعد منطقه اي نتوانسته است تاکنون جهت اصلاح آن و تحقق توسعه يافتگي روستايي، اقدامات متناسبي را انجام دهد.