تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 17/9/81

رشته و گرايش : جغرافياي طبيعي-اقليم شناسي

استاد مشاور : دکتر سيد حسن حسيني ابري

نام و نام خانوادگي : اسماعيل اسدي بروجني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمدرضا کاوياني

بررسي تأثير عوامل اقليمي بر روي محصولات كشاورزي در استان چهارمحال وبختياري

چكيده

تمامي محصولات زراعي از نظر ويژگي‌هاي بيولوژيكي و نيازهاي محيطي با يكديگر متفاوتند، اين در حالي است كه خصوصيات طبيعي و محيطي زمين از يك منطقه به منطقة ديگر نيز داراي تغييرات شديد است. عوامل زيادي بر روي رشد و توسعه گياهان تأثير مي‌گذارند. بعضي از اين عوامل عبارتند از: مجموعة انرژي دريافتي از خورشيد، درجة حرارت در طول فصل رويش، ميزان مواد غذايي مورد نياز گياهان در خاك و غيره. براي به دست آوردن توليد مناسب، كليه اين عوامل بايستي به وسيله كشاورزان مورد توجه قرار گيرند. براي مثال در مناطق خشك با آبياري مزارع، كمبود بارندگي جبران مي‌گردد. تنظيم درجه حرارت و طول روز نيز با كنترل گرما و نور امكان پذير است. ولي بايد توجه داشت كه به كارگيري اين روش‌ها پر هزينه و در بعضي موارد غير اقتصادي است. در بعضي از مناطق سطح زمين، محل‌هايي پيدا مي‌شود كه گياهان بدون اقدامات كنترلي مي‌توانند بهترين رشد را داشته باشند. بنابراين چنانچه اين گونه مناطق مشخص گردند، مي‌توان مناسب‌ترين محصولات را در آن‌ها كشت نمود و بهترين و سازگارترين گونه‌هاي زراعي را نيز براي كشت در اين مناطق معرفي و پيشنهاد نمود.

در اين تحقيق با تجزيه و تحليل عناصر اقليمي استان چهارمحال و بختياري و تعيين نيازهاي اقليمي گياهان مهم زراعي منطقه، محل‌هاي مناسب براي كشت گياهان مشخص گرديد. براي رسيدن به اين هدف، علاوه بر استفاده از عناصر اقليمي، از شاخص واحد گرمايي نيز استفاده شد. واحد گرمايي بيان كننده درجه حرارت رشد روزانه (GDD) است. اين شاخص مي‌تواند براي توصيف مراحل بيولوژيكي گياه مورد استفاده قرار گيرد. براي تعيين GDD از معادلة زير استفاده شده است:

GDD= [( TMAX + TMIN)/2] - TBASE

TMAX و TMINبه ترتيب درجه حرارت حداكثر و حداقل روزانه و TBASEبه عنوان درجه حرارت پايه است.

بر اين اساس محل‌هاي مناسب براي كشت گونه‌هاي مهم زراعي مشخص شد و به صورت نقشه ارايه گرديد. نتايج نشان مي‌دهد، مناطق جنوب و جنوب غربي استان براي كشت گياهان گرمادوست و بقيه مناطق براي كشت گياهان سرمادوست مناسب است. علاوه بر آن اثرات عناصر اقليمي به ويژه بارش و درجه حرارت متوسط سالانه نيز بر روي سطح زير كشت و ميزان عملكرد محصولات مورد بررسي قرار گرفت و نتايج به صورت منحني ارايه گرديد.

براي تخمين ميزان توليد محصولات زراعي در استان با توجه به عناصر اقليمي با استفاده نوسانات محصولات زراعي آبي به عناصر ديگر اقليمي به ويژه درجه حرارت در ماه‌هاي فصل رويش ارتباط بيشتري دارد.

در پايان به لحاظ نيازهاي متفاوت اقليمي گونه‌هاي زراعي و شرايط متنوّع آب و هوايي استان، گونه‌هاي مناسب براي كاشت به همراه تناوب زراعي منطبق با شرايط اقليمي، براي هر منطقه، ارايه گرديد.