تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 17/9/81

رشته و گرايش : جغرافياي طبيعي-اقليم شناسي

استاد مشاور : دکتر هوشنگ قائمي-دکتر جواد خوشحال

نام و نام خانوادگي : رحيم حجتي زاده

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمدرضا کاوياني-دکتر حسنعلي غيور

بررسي سينوپتيكي سيلاب رودهاي دامنه غربي زاگرس (با تأكيد بر حوضه‌هاي آبي كرخه و كارون – دز)

چكيده

در اين تحقيق با استفاده از نقشه‌هاي سينوپتيك در ترازهاي سطح زمين، 850 ، 700، 500 و 300 هكتوپاسكال در ساعت‌هاي 00، 00و 00، 12 utc از سه روز قبل از بارندگي تا شروع آن به بررسي سامانه‌هاي مؤثر بر نواحي غرب و جنوب غربي كشور پرداخته شده است. نخست داده‌هاي روزانه ايستگاههاي باران‌سنجي و آب‌سنجي محدودة تحقيق در بازة دوره زماني 30 ساله (1345-1375) جمع‌آوري شد. جهت تجزيه و تحليل و پردازش اين داده‌ها، نرم افزارهاي Deb، Rainو Area طراحي گرديد.

با پردازش داده‌هاي آب سنجي و استفاده از شاخص سيل استاندارد شده، هفت (7) سيل نمونه انتخاب و مورد تحقيق قرا ر گرفت كه به نامهاي اختر، باربد ، پروين ، تارا، ترسا، كيوان و يزدان نام‌گذاري شدند.

بررسي نقشه‌هاي سينوپتيك مربوط به سيلاب‌ها نشان مي‌دهد كه سامانه سوداني يكي از مهمترين سامانه‌هايي است كه جنوب غرب ايران و در نتيجه حوضة كارون- دز را شديداً تحت‌‌تاًثير قرار مي‌دهد.

وجود يك ناوه عميق در تراز 500 هكتوپاسكال و هماهنگي آن در ترازهاي 700 و 850 هكتوپاسكال و فعال بودن اين موج‌ها، الگويي خواهد بود كه با فشار كم سطح زمين همراهي مي‌كند و در نتيجه انتظار مي رود كه هر قدر موج‌هاي غربي به ويژة بر روي نيمه شرقي مديترانه به صورت كم‌ارتفاع بسته‌اي درآيند و ناوه به شكل u باشد فعاليت سامانه‌هاي كم‌فشار سوداني بيشتر خواهد بود.

الگوي سينوپتيك امواج عرض‌هاي مياني در لايه مياني جو به گونه‌اي است كه مي‌تواند سامانه‌هاي مديترانه‌اي را گسترش دهد. دامنه اين امواج چنانچه تا مدار 20 درجه شمالي برسد به شرط آنكه ريزش هواي سرد درون ناوة در شاخه غربي آن صورت گيرد سبب توسعه و گسترش سامانه مديترانه‌اي مي‌گردد در اين حالت اگر سامانه كم‌فشار شرق مديترانه فقط از نوع توده‌هاي هواي قطبي قاره‌اي و گاهي به ندرت از نوع قطبي دريايي باشد اين سامانه چندان فعال نخواهد بود و بارش قابل ملاحظه‌اي را ايجاد نمي‌كند. مركز كم‌فشار شرق مديترانه‌اي مي‌تواند با مركز كم‌فشار سوداني تركيب شده و به اصطلاح سلول‌هاي سوداني- مديترانه‌اي را ايجاد نمايد.

بررسي داده‌هاي جو بالاي ايستگاه دزفول و كرمانشاه چنين نشان مي‌دهد كه براي بارش و ايجاد سيلاب با حجم زياد شرايط مناسب ترموديناميكي لازم است و ميزان رطوبت به تنهايي كافي نيست.

حوضه‌هاي آبي كرخه، كارون و دز با وجود اختلافي كه از نظر حجم رواناب و توان آبدهي با يكديگر دارند از رژيم جريان يكساني بهره‌مند هستند. بزرگترين سيلاب حوضه‌هاي آبي در دهه‌هاي 1360 و 1370 رخ داده است. سيل‌هايي كه در بهار بوقوع پيوسته‌اند غالباً از مدت دوام سيل بيشتري نسبت به سيل‌هاي فصول زمستان و پاييز برخوردار هستند. انجام آزمون روند بر روي متوسط بارش و رواناب سالانه نشان مي دهد كه فقط رواناب با اطمينان 95% در هر سه حوضه در حال افزايش است. افزايش رواناب مي‌تواند ازتغييرات در پوشش گياهي افزايش سطوح نفوذناپذير واستفاده از ذخاير برفي حوضه ناشي شده باشد.)