تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : هادي رضوان

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد علي ميرلوحي

تاريخ دفاع : 29/8/86

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر سيد رضا سليمانزاده نجفي

مقايسه آراي نحويان و بلاغيان و بيان ديدگاههاي آنان در مسائل مشترک

چکيده

مسائل علم بلاغت (معاني ، بيان و بديع) قبل از تدوين وترتيب به شکل کنوني در لابلاي کتاب ها و مباحث طرح شده پيشينيان به صورت هاي گوناگون ديده مي شـود . متکـلمان ، مفـسران ، ناقـدان ، فلاسفـه ، شارحان و اهـل لغـت و به خصوص نحويان هرکدام از بلاغت سخن گفته اند .

اگر عـلم نحـو را به صورتي گسترده تر از آنچه در کتاب هاي متأخران آمده - که فـقـط بر اعراب آخر کلمات تکيه دارد- تعريف نماييم ، در مي يابيم که بسياري از مسائلي که اکنون در علم بلاغـت طرح مي شود قـبل از تدوين آن علم توسط نحويان ارائه شده و مورد بحـث قرار گرفته است . کساني چون سيبويه ، خليل بن احمد فـراهيدي ، ثعلب ، مبرد و ساير متقـدمان نحـوي در واقع جزو اولين کساني بوده اند که مسائل بلاغـت را مـطرح کرده و مـورد مداقـه عـلمي قـرار داده اند . عـبدالـقـاهـر جرجاني که خود از نحويان بزرگ زبان عرب به شـمار مي آيد وکتاب "العوامـل المئة " او در نحو سالها جـزو برنامه درسي حوزه هـاي عـلميه بوده وشرح هـاي فـراوان برآن نوشته شده است ، براي اولـين بار با طـرح "نظريه نظم" از مـعـانـي سخـن گفـت ؛ و اهل بلاغت دو کتاب "اسرار البلاغه" و "دلائل الاعجاز" او را منبع اصلي تاليفات خود قرار داده اند.

عبد القاهر معتقد است که بلاغت – و در معناي اخص آن معاني- چيزي جز قرار دادن کلام در جايگاهي که علم نحو – به معني دقـيق آن - اقـتضا مي کند نيست . از اين رو طبيعي است که ميان اين دو عـلـم مـسائل مشترک وجود داشته باشـد . اکنون در ايـن پژوهــش بحث تبيين نقطه نظرات صاحبان اين دو علم در مسـائل مشترک مطرح است، و اين که آيا موضوعات مختلـف از يک ديدگاه مورد مطالعه ايشان قـرار گرفته يا از ديدگاههاي مختلف ؟ و اگر از يک ديدگاه است کـدام يک از آنها به حقـيقـت نزديکـتر است ؟

بر اين اساس در اين تحقيق ابتدا از تاريخچه نحو و بلاغت و چگونگي تدوين اين دو دانش سخن به ميان مي آيد و اينکه کدام يک مقدم و کـدام مـوخر است ؟ در لابلاي کتب نحـوي پيشين چـه مـباحـث بلاغـي مـورد بحــث قـرار گرفــته است ؟ چـه هـنگام نحـو از بلاغـت جداشده ؟ موضوع و غايت هرکدام چيست ؟ و مقـدار تداخل و وجوه تمايز آن دو تا چه حد است ؟ آنگاه به تبيين مسائل دو عـلم و ديدگاههاي نحويان و بلاغيان مي پردازيم .در بخـش روش و اسلـوب کار نيز با اصل قـرار دادن ابواب و فصول معاني ، بيان و بديع به جزئيات مـواد اشتراکي پرداخته ميشود . براي مثال در يک مـوضوع خاص ممکن است که نظر نحـويان هــمان نظر بلاغـيان باشد که در اين صورت بايد ديد که طرح اين مـوضوع در کدام عـلم شايسته تر است . هـمچنين ممکن است که نظرات آنان متفاوت از هـمديگر باشد که در اين صورت نيز بايد نظرات هر دو گروه را باهم مقايسه نمود .

لغات كليدي: نحو، بلاغت، اشتراک، معاني