تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : نعمت اله عواطف رستمي

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر منوچهر توانگرريزي

تاريخ دفاع : 3/11/86

رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني

استاد مشاور : دکتر عباس اسلامي راسخ

تحليل گفتمان انتقادي جريان ايدئولوژي در فراز و فرود گفتمان انقلاب اسلامي درمطبوعات ايران

چكيده

تحقيق حاضر با استفاده از راهکارهاي ارائه شده در تحليل گفتمان انتقادي با رويکرد نورمن فرکلاف ، به تجزيه و تحليل برخي از متون خبري مطبوعات ايران مي پردازد. روزنامه ها به دليل وابستگي هاي ايدئولوژيک ِخود از زواياي فکري گوناگون به تحولات جاري در انقلاب اسلامي مي نگرند و در انعکاس و برجسته سازي اين تحولات و رويدادها به شيوه هاي مختلف عمل مي کنند.برخي ديدگاه هاي انتقادي مطرح در زبانشناسي ، فعاليت هاي خبري روزنامه ها را جزء فعاليت هاي ايدئولوژيک آنها مي دانند .برخي ديگر نيز ، انعکاس رويدادها را نوعي دستکاري ، بازسازي وتصرف ماهرانه مي پندارند. نهادهاي مطبوعاتي نيز بر اين باورند که بي طرفانه اخبار ، رويدادها و وقايع را منعکس مي کنند . در حالي که ، بسياري از انديشمندان معتقدند ، زبان به هر شکلي که به کار رود تحت تأثير باورها ، ايدئولوژي ها و ارزش هاي مورد نظر توليد کننده متن قرار مي گيرد.پرسش اساسي اين نوشتار اين گونه سامان مي يابد: چرا از ميان انتخاب هاي متنوع و متعددي که براي توليد کننده متون گفتمان وجود دارد ، از واژه ها ، عبارات وساختارهاي خاصي استفاده مي شود ؟ وچه رابطه اي بين زير بناي فکري توليد کننده متن با عناصر تشکيل دهنده آن وجود دارد؟

تحليل گفتمان انتقادي با پي گيري اين روابط در جهت مخالف ديدگاهي پيش مي رود که معتقد است : زبان همانند آينه اي شفاف ، مفاهيم ، انديشه ها ، وقايع و رويدادها را همان گونه که هستند ، نشان مي دهد. تحليل گفتمان انتقادي با رويکرد فرکلاف با بهره گيري از برداشتهاي فوکوئي رابطه اي سه جانبه بين عناصر تشکيل دهنده متن وتعاملِ آن با دوفرآيندِ توليد و تعبير از يک سو و شرايطِ اجتماعي توليد و شرايطِ اجتماعي تعبير از سوي ديگر ، بر قرار مي کند . سپس تحليل گر را به سطح بنيادي تري رهنمون مي سازد که علاوه بر توصيف و تفسير، به سطح تبيين نيزدست يابد .

در اين تحقيق همچنين تلاش مي شود با بررسي ساختارهاي گفتماني به کار رفته از سوي توليد کننده گانِ متونِ خبر، مانند اسم سازي ، معلوم ، مجهول،گذاريي ، ميان متني ، افعال وجهي، نامگذاري و گزينش هاي واژه گاني و نحوي ؛ به نحوة تأثير گذاري آنها در فرايندِ تعبيرِمصرف کنندگان نيز اشاره شود.سر انجام با افزايش هوشياري آنها نسبت به دستکاريهاي گفتماني پاسخ منطقي به سوالات تحقيق ارائه شود.

کليد واژه: تحليل گفتمان ،تحليل گفتمان انتقادي، ايدئولوژي ، قدرت ، مطبوعات ، ساختارهاي زباني ، زبان