تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : ماجد نجاريان

دانشکده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد علي ميرلوحي

تاريخ دفاع : 7/12/85

رشته و گرايش : زبان و ادبيات عرب

استاد مشاور : دکتر محمد خاقاني

دلالت صوت در قران کريم

چکيده

زبان به عنوان ابزار اصلي ارتباط ميان انسان‌ها، پديده‌اي است آوايي/ صوتي با ويژگي‌‌هاي خاص که آن را از ديگر نمادهاي غيرزباني متمايز مي‌‌سازد. از اين منظر بايستة نخست پژوهش علمي در هر متن ادبي، بررسي آواهاست؛ زيرا آواها واحدهايي جداگانه‌ هستند که از آنها هزاران کلمه و با معاني مختلف پديد مي‌آيد.

قرآن کريم که بي چون و چرا، والاترين متن ادبي ابداعيه است، تمام توانايي‌هاي آوايي کلمات را به ويژه در دو سوية تصويرپردازي و تنغيم به‌کار برده است. اين کاربست با هدفِ بيشترين و عميق‌ترين تأثير بر «گيرنده» صورت گرفته است؛ در نتيجه آوا در قرآن چهره‌اي متمايز در هماهنگي هنري، نمودي از تصويرپردازي معاني قرآن و نشانة اعجاز اسلوبي و بياني والاي آن به شمار مي‌رود.

از اين روست که هر كلمه از قرآن و بلکه هر حرف و آواي آن در بهترين جاي ممکن قرار گرفته است؛ همچنانکه تأثير قرآن بر سامعه نيز به شيوه‌اي يکسان و يکنواخت نيست، بلکه بر حسب موضوعات مختلف، تنوع مي‌يابد. در نتيجه گاه چنان نسيم آرام است و گاه چنان توفان توفنده، گاهي نيز نه اين و نه آن است. پس آهنگ قرآن با دگرگوني معاني، تغيير مي‌‌يابد. از اين خاستگاه است که خداوند دستور داده است قرآن به بهترين وجه خوانده شود: ﴿وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتيلاً﴾ (مزمل:4).

بر اين اساس و برخاسته از آية شريفة﴿أفَلايَتَدَبَّرونَ الْقُرْآنَ..﴾(محمد:47).

اين پژوهش با هدف تبيين ارزش معنايي دقيق آواها، نشان دادن جايگاه آنها در اعجاز قرآن و توانايي منحصر به فردشان در ابلاغ پيام سامان يافته است.

روشي که اين پايان نامه براي رسيدن به اين منظور در پيش گرفته است، بهره‌گيري از داده‌هاي دو دانش معناشناسي و آواشناسي و کاربست آن براي تبيين متن معجزه‌گون قرآن در سطوح مختلف معناشناسي آوائي آن است.

اين تحقيق، به بررسي «معناشناسي آوائي در قرآن کريم» در چهار سطح مي‌پردازد. چهار سطحي که متن قرآن را تشکيل مي‌دهد و ساختار آوائي منحصر به فرد قرآن بر آنها استوار شده است.

اين چهار سطح عبارت است از:

1- حروف يا صامت‌ها 2- حرکات يا مصوّت‌ها 3- الفاظ يا کلمات 4-ترکيب‌هايا آهنگ

شايد از مهم‌ترين نتايجي که رسالة حاضر بدان دست يافته است، بتوان موارد ذيل را برشمرد:

1- در ابراز معني، ميان سوية بياني و آوايي رابطه‌اي تنگاتنگ وجود دارد؛ و ساختار چهرة هنري جملات قرآن بر پاية درآميختگي چهره بياني با سوية آوايي و آهنگين آن است.

2- حتي کوچک‌ترين واحد آوايي در قرآن کريم ارزش معناشناختي دارد و مي‌تواند موضوعي پژوهشي باشد؛ چرا که هر آوا در اين کتاب گرانقدر درست در جايي که بايد باشد قرار گرفته و آوايي ديگر نمي‌تواند جايگزين آن شود.

3- قرآن کريم از منظر آواها، کلمات و ترکيب‌هايش معجزه است؛ چرا که نه در معاني و نه در کلمات آن «باطل در حال و آيندة آن راه ندارد»؛ زيرا «فرودآمده از سوي فرزانه‌اي ستوده است.» ﴿ لا يَأتيهِ الباطِلُ مِن بَينِ يَدَيهِ وَلا مِن خَلفِهِ تَنزيلٌ مِن حَکيمٍ حَميدٍ﴾ ( فصّلت/42).

واژه هاى كليدى: قرآن كريم– دلالت– أوا– صامت ها– مصوت ها– آهنگ– فاصله.