تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 25/12/81

رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني

استاد مشاور : دکتر سيد محمدتقي طيب

نام و نام خانوادگي : رضا ذوقدارمقدم

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر محمد دبيرمقدم

نقش نماهاي گفتمان و كاركرد آنها در زبان فارسي معاصر

چكيده

تحقيق حاضر به مطالعه نقش‌نماهاي گفتمان در زبان فارسي پرداخته است و مشتمل بر پنج فصل است. در فصل اول، يعني در مقدمة تحقيق گفته شد كه نقش نماهاي گفتمان عناصري متعلق به سطح گفتمان هستند كه مهمترين كاركرد آنها دلالت بر وجود رابطه بين پيام مندرج در گفتمان جاري و گفتمان قبلي است. ابتدا دو فرضيه صفر براي تحقيق صورت بندي گرديد و بدنبال آن دربارة داده‌ها و روش كار در اين پژوهش توضيح داده شد. داده‌هاي تحقيق از گفتگوها و مصاحبه‌هاي تلويزيوني و نيز گفتگوهاي روزمره گردآوري شده‌اند و روش تحقيق، تحليلي ـ تفسيري است، يعني بر اساس بررسي داده‌ها و تعيين الگوهاي تكرارپذير در وقوع نقش‌نماها نظريه‌هايي دربارة كاركرد و معني آنها صورت‌بندي گرديد. همچنين نگارنده متذكر گرديد كه در اين تحقيق ديدگاه نظري متعلق به ماي‌بريدموسگورهنسن(1998) براي توصيف نقش‌نماهاي گفتمان در زبان فارسي برگزيده شده است. در اين رويكرد از مفاهيمي چون دستوري‌‌شدن، معناشناسي دستورالعملي، چندمعنايي و از يافته‌ها و ديدگاه‌هاي نظريه‌هاي ربط و مكالمه‌كاوي استفاده مي شود.

در اين تحقيق، نگارنده بطور مشخص تعداد هشت نقش‌نماي زبان فارسي را براي توصيف و تحليل انتخاب كرد كه عبارت بودند از “خٌب”، “پس”، “اما”، “ولي”، “حالا”، “بعد”، “اونوقت” و “والله”. ابتدا با ذكر نمونه‌هايي از گفتمان زبان فارسي نشان داده شد كه بر اساس معيارهاي مورد توافق صاحب‌نظران، اين كلمات را درزبان فارسي مي‌توان نقش‌نماي گفتمان دانست و سپس معنا وكاركردهاي مهم هر يك از آنها در گفتمان زبان فارسي بررسي گرديد. در جريان توصيف اين عناصر مشخص گرديد كه “خٌب” در گفتمان زبان فارسي نقش‌نماهاي پذيرش است. “پس” نقش‌نماي استنتاج آشكار است. “اما” و “ولي” بر وجود تقابل بين دو بخش از گفتمان دلالت مي‌كنند. “حالا” نقش‌نمايي است كه عمدتاً بر سر واحدهاي درونه‌گيري شده در گفتمان مي‌آيد. “بعد” و “اونوقت” پيوند افزايشي هستند و در ساختار مبتداـ خبري گفتمان نقش دارند، و سرانجام “والله” ‌ نقش‌نمايي است كه بيشتر در جفت‌هاي مجاور سؤال/جواب براي نشان دادن رد تقاضا يا ناكافي بودن پاسخ استفاده مي‌شود.

در پايان تحقيق نگارنده درباره پيامدهاي نظري و كاربردي يافته‌هاي تحقيق بحث كرد و پيشنهادهايي را براي تحقيقات بعدي مطرح كرد.