تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : رسول بيدرام

دانشکده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر نعمت اله اکبري- دکتر هوشنگ شجري

تاريخ دفاع : 14/12/86

رشته و گرايش : علوم اقتصادي-اقتصاد شهري و منطقه اي

استاد مشاور : دکتر محسن رناني- دکتر مجيد صامتي

تحليل مخارج ثابت و متغير کالاهاي مصرفي بادوام(موضوع مطالعه: خودرو)

چکيده

مصرف‎کنندگان براي خريد کالاهاي بادوام مصرفي (از جمله خودرو) دو نوع مخارج متحمل مي شوند. يکي مخارج ثابت و ديگري مخارج متغير، به عنوان مثال مخارج خريد يك دستگاه اتومبيل جزو مخارج ثابت و مخارج مربوط به خريد بنزين، تعميرات، پرداخت حق بيمه جزو مخارج متغير مي باشد. اين رساله به آزمون سه فرضيه مي پردازد:

فرضيه اول آن است که نسبت مخارج متغير و ثابت بهينه نيست كه براي آزمون آن از سه روش، اول روش، دوم روش شاخص نشتي حمايت­هاي دولت و در روش سوم از طريق ميانگين جهاني اين نسبت استفاده شد. از طريق روش 1CVM به دنبال اندازه گيري تمايل مصرف كنندگان در خصوص کاهش مخارج ثابت (كاهش قيمت خودرو) و افزايش مخارج متغير (افزايش قيمت بنزين) بوده‎ايم. روش CVM براي تخمين زدن حداكثر تمايل مردم به پرداخت براي بنزين استفاده شده است که به اين منظور، پرسشنامه‎اي طراحي گرديد و 1100 نفر از مردم که يا خودرو داشتند و يا در آينده­اي نزديک قصد خريد داشتند در هشت کلان شهر تهران، اصفهان، شيراز، كرج، مشهد، تبريز، قم و اهواز به صورت تصادفي مورد سؤال قرار گرفتند. نتايج به دست آمده نشان مي دهد كه مردم حاضرند در صورتي‎که قيمت خودرو (به عنوان مخارج ثابت) 30 درصد کاهش يابد مبلغ 214 تومان براي هر ليتر بنزين پرداخت کنند. از طرفي، متوسط موزون يك خودروي سواري در ايران 92،800،000 ريال در سال 1385 به دست آمد. بنابراين در اين حالت سهم مخارج ثابت از كل مخارج 56 درصد و سهم مخارج متغير از كل مخارج 44 درصد به دست آمد.

روش دوم برآورد ميزان نشتي (اضافه رفاه از دست رفته) حمايت هاي دولت مي باشد كه در اين حالت متوسط كارايي انتقال يافته 2(ATE)) مورد برآورد قرار گرفت و با محاسبه اين شاخص که بعد از انجام شش مرحله صورت گرفت در نهايت اين نتيجه به دست آمد که به ازاي هر 100 ريال يارانه بر بنزين 54 ريال نشت پيدا مي کند و به هيچ گروه توليد کننده، مصرف کننده و دولت نمي رسد. در اين حالت با حذف يارانه و محاسبة قيمت واقعي بنزين سهم مخارج ثابت از كل مخارج 54 درصد و سهم مخارج متغير از كل مخارج 46 درصد به دست آمد.

سرانجام نسبت بهينه مخارج ثابت و متغير با استفاده از روش ميانگين جهاني به اين صورت بود كه مخارج ثابت از دو روش به دست آمد؛ يکي قيمت پژو 206 در چند کشور به عنوان مخارج ثابت قلمداد شد که در ايران قيمت پژو 206، در سال 85 مبلغ 115،000،000ريال مي باشد و با توجه به قيمت بنزين هر ليتر 800 ريال سهم مخارج ثابت از كل مخارج 89 درصد و سهم مخارج متغير از كل مخارج 11 درصد به دست آمد در صورتي كه در اين حالت متوسط قيمت پژو 206 در 20 كشور مختلف عدد 75،000،000 ريال به دست آمد و متوسط يك ليتر بنزين نيز عدد يك دلار به دست آمد. بنابراين در اين حالت سهم مخارج ثابت از كل مخارج 30 درصد و سهم مخارج متغير از كل مخارج 70 درصد به دست آمد؛ و ديگر از ميانگين موزون قيمت يک خودروي سواري استفاده شد که در اين حالت نيز سهم مخارج ثابت از كل مخارج 83 درصد و سهم مخارج متغير از كل مخارج 17 درصد به دست آمد و با استفاده از ميانگين جهاني سهم مخارج ثابت از كل مخارج 28 درصد و سهم مخارج متغير از كل مخارج 72 درصد به دست آمد. لازم است يادآوري گردد که نسبت مزبور در ايران در هر دو حالت نسبت به كشورهاي منتخب کمترين مقدار را دارا بود.

بنابراين اين فرضيه تاييد گرديد.

فرضيه دوم آن است که عوامل اقتصادي و غير اقتصادي بر مخارج متغير و ثابت تاثير دارد که براي بررسي اين فرضيه، دو مدل طراحي گرديد:

الف-مدل نرخ تنزيل مصرفي (در اين بخش نرخ تنزيل يکي از عوامل اقتصادي موثر شناخته شد و هر چه مخارج متغير افزايش يابد نرخ تنزيل كاهش مي يابد به گونه اي كه با قيمت هر ليتر بنزين 800 ريال نرخ تنزيل عدد 24/21 درصد و با قيمت هر ليتر بنزين 2140 ريال عدد 46/15 درصد به دست آمد).

ب-مدل دموکراسي (با ارايه مدل دموکراسي نتيجه گيري شد که تنها عوامل اقتصادي بر قيمت بنزين موثر نيست و عوامل سياسي نيز مي تواند بر پايين بودن قيمت بنزين موثر باشد و رابطه‌اي U شكل ميان ميزان دموکراسي و قيمت‌ بنزين ديده مي‌شود. به عبارت ديگر، کشورهاي با دموکراسي کامل و اقتدار گرا داراي قيمت بنزين بالا و کشورهاي با دموکراسي ناقص (نابالغ) داراي قيمت بنزين پايين مي باشند).

بنابراين اين فرضيه نيز تاييد گرديد.

سرانجام فرضيه سوم که آن هم تاييد شد در خصوص دخالت دولت در اقتصاد بود که داراي اثرات اقتصادي است و براي اين منظور به طراحي سه مدل پرداخته شد:

الف- مدل از رده خارج کردن خودروهاي فرسوده (نتايج نشان داد يک درصد افزايش مخارج ثابت (قيمت خودرو) احتمال از رده خارج کردن خودرو را پنج درصد کاهش مي يابد).

ب-مدل تقاضاي خودرو (قيمت خودرو به عنوان اساسي ترين متغير شناسايي شد که نتايج نشان داد يك درصد تغيير در قيمت خودرو تغيير 06/3 درصدي تقاضا براي خودرو را به همراه دارد).

ج- مدل تقاضاي بنزين (متغير هايي که بر تقاضاي بنزين مؤثر بودند، همچون قيمت بنزين، توليد ناخالص داخلي، تعداد وسايل نقليه، عمر متوسط خودروها و جمعيت در نظر گرفته شد و با برآورد مدل تقاضاي بنزين به ازاي يك درصد تغيير در قيمت بنزين، تقاضاي بنزين 44/2 درصد تغيير مي يابد).

کليد واژه ها: بنزين، خودرو، CVM، تمايل به پرداخت، مخارج ثابت و متغير و کالاهاي مصرفي بادوام

[1] Contingent Valuation Method

[2] Average Transfer Efficiency