تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مصطفي دين محمدي

دانشکده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر محسن رناني

تاريخ دفاع : 8/8/87

رشته و گرايش : علوم اقتصادي- منابع و انرژي

استاد مشاور : دکتر عليمراد شريفي- دکتر رحمان خوش اخلاق

ارائه الگويي براي تخصيص بهينه ذخاير گاز طبيعي ايران

چکيده

اين تحقيق کوششي براي بازشناسي مسئله بهره برداري و تخصيص اقتصادي ذخاير گاز طبيعي ايران است. در اين تحقيق اين پرسش اصلي دنبال مي شود که توسعه و بهره برداري اقتصادی از ذخاير عظيم گازي ايران چگونه بايد باشد؟ براي پاسخ به اين پرسش و تعيين اولويت و مقدار بهره­برداري از ذخاير گاز ايران، از روش برنامه­ريزي پوياي غيرخطي رياضي استفاده شده است و چارچوب نظري مدل مربوطه براي دوره زماني سال­هاي 1410-1385 الگوسازي و شبيه سازي شده است. در تابع هدف تعريف شده، مصارف داخلي گاز، تزريق گاز، صادرات گاز و ذخيره گاز (عدم بهره برداري امروز از ذخاير و انتقال دوره هاي استخراج گاز به آينده) متغيرهاي تصميم الگو هستند.

نتايج شبيه سازي و تجزيه و تحليل هاي اين تحقيق نشان مي دهد که اولويت و مقدار بهينه تخصيص ذخايرگاز طبيعي ايران به کاربردهاي مختلف تابعي از محدوديت هاي توليد گاز، سياست انرژي، نرخ تنزيل، هدف­گذار ي تزريق براي مقدار افزايش فشار مخازن و واردات گاز است. حداکثرسازي رفاه اجتماعي نيز مستلزم اجراي سياست انرژي، انتخاب نرخ تنزيل پايين توسط مراجع سياست گذار و اولويت فشار افزايي مخازن نفت نسبت به سناريوي حفظ فشار موجود مخازن است.

عدم اجراي سياست جامع انرژي و تداوم رشد بالاي مصرف گاز طبيعي به ويژه در بخش هاي نهايي مصرف کننده موجب خواهد شد تراز گاز کشور همچنان منفي باقي بماند. در اين حالت تزريق گاز به مخازن نفت کشور متناسب با نياز مخازن براي حفظ فشار موجود امکان پذير نخواهد بود و صادرات گاز هزينه فرصت بالايي را ايجاد خواهد کرد. براساس نتايج الگوي تحقيق، خالص منافع نهايي از دست رفته در شرايط تراز منفي گاز 570- ميليون دلار به قيمت هاي ثابت سال پايه (1385) به ازاي يک ميليارد متر مکعب گاز برآورد گرديده است که معادل 4/2 برابر متوسط خالص درآمد صادرات گاز است. نتايج اين مطالعه نشان مي دهد که سناريوي فشار افزايي مخازن نفت بر سناريوي تزريق گاز براي حفظ فشار موجود مخازن نفت (تداوم وضعيت موجود و پيش بيني شده تزريق گاز) اولويت دارد. البته نرخ تنزيل عامل مهمي در تعيين اولويت بين تزريق گاز، صادرات گاز و مقدار فشار افزايي مخازن نفت است. در نرخ تنزيل پايين اولويت بهره برداري از ذخايرکشور، فشار افزايي مخازن نفت کشور است و صادرات گاز در اولويت قرار ندارد. در نرخ تنزيل هاي بالا اولويت مطلق تزريق گاز نسبت به صادرات آن و اولويت مطلق سناريوي فشار افزايي مخازن برحفظ فشار مخازن از بين مي رود. البته نرخ تنزيل بالا سازگار با حداکثرسازي رفاه اجتماعي بهره برداري از منابع گاز کشور نيست. در سناريوهاي بررسي شده هيچ توصيه اي براي ذخيره سازي گاز (عدم استخراج گاز) و يا انتقال ظرفيت هاي توليد گاز برنامه ريزي شده به دوره هاي بعدي نشده است. بررسي قيمت هاي سايه اي نشان مي دهد ذخيره سازي و عدم بهره برداري گاز نسبت به برنامه پيش بيني شده داراي ارزش سايه اي منفي بر روي تابع هدف است. فقدان سياست جامع انرژي موجب کاهش 5/34 درصدي خالص رفاه تابع رفاه اجتماعي نسبت به سناريوي پايه مي شود. انتخاب سناريوي فشار افزايي مخازن تا سطح متوسط فشار اوليه مخازن، موجب افزايش 41 درصدي در خالص تابع رفاه اجتماعي نسبت به سناريوي پايه مي شود. نتايج تحليل هاي اين مطالعه نشان مي دهد که تبديل شدن ايران به صادرکننده ي بزرگ گاز در دو دهه آينده سازگار با حداکثر سازي منافع اقتصادي بهره برداري و تخصيص بهينه ذخاير گاز کشور نيست. براساس نتايج سناريوهاي بررسي شده صادرات گاز ايران از اواسط دهه 1390 داراي توجيه اقتصادي است ولي مقدار گاز قابل صادرات، محدود است و رشد صادرات گاز قابل تداوم نيست.

واژه هاي کليدي: اقتصاد نفت و گاز، ذخاير گازي، سياست انرژي، تزريق گاز، صادرات گاز