تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : اصغر احمدي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مهدي امامي جمعه

تاريخ دفاع : 3/3/83

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : -

تحليل اختلاف نظرهاي فيض و فياض در وجودشناسي

چكيده

حكمت الهي در جهان اسلام، همان علم هستي شناسي يا آنتولوژي است كه با طرح نظرية «اصالت وجود» توسط ملاصدرا، يك تحول اساسي و بنيادي پيدا كرده است. آنچه كه بسيار قابل تأمل است و در اين رساله تحقيق شده اينست كه حكيم لاهيجي و فيض كاشاني كه هر دو از شاگردان بنام ملاصدرا بودند، در مورد نظرية مهم اصالت وجود، اختلاف نظر اساسي پيدا كرده و همين اختلاف ريشه‌اي، منشأ اختلافات ديگري در وجود شناسي گرديد كه آن اختلافات عبارتند از: مسأله جعل، نحوة اتصاف ماهيت به وجود، مسأله تشخص، وحدت وجود، حركت جوهري و عالم مثال.

در هر يك از فصلهاي اين رساله بعد از تحقيق و بررسي و مقايسه ديدگاه فيض و فياض در مورد مسائل فوق، نشان داده شده است كه عامل اصلي اختلاف فيض و فياض در وجود شناسي به نظرية اساسي اصالت وجود برمي‌گردد بطوريكه اگر ايندو حكيم در اين مسأله اساسي هماهنگ و متفق بودند هيچيك از آن اختلافات بروز پيدا نمي‌كرد.

بر اين اساس بعد از اينكه در فصل اول و دوم، گرايش حكيم لاهيجي به نظرية اصالت ماهيت در جعل و تحقيق ارائه گرديد، در فصل سوم به علل گرايش لاهيجي به نظريه مذكور پرداخته شد. آنگاه در فصل چهارم و پنجم نحوة قضاوت فياض لاهيجي در مورد ملاك تشخص و نحوة اتصاف ماهيت به وجود براساس اصالت ماهيت تبيين گرديد. و در فصلهاي بعدي آمده است كه چگونه حكيم لاهيجي سه مسأله وحدت وجود، حركت جوهري و عالم مثال را با توجه به نگرش اصالت ماهيتي اش انكار مي‌كند.

اما فيض كاشاني در تمام مسائل مذكور كاملاً بر طبق حكمت متعاليه استادش ملاصدراي شيرازي گام برمي‌دارد.