تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 26/2/83

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي نوريان

نام و نام خانوادگي : آزاده رجبي ميلاني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر مجيد صادقي

تحليل قضا و قدر از ديدگاه علامه طباطبايي و مولوي

چكيده

در اصطلاح فلسفه، حكم و ضرورتي كه موجود ممكن براي وجود يافتنش از ناحيه ي علت تامه اش دريافت مي كند «قضا» نام دارد. مطابق مطابق با اين حكم و ضرورت، شيء ممكن موجود مي شود و داراي يكسري آثار و صفات خاص و زمان و مكان خاصي مي گردد، كه مرحله ي «قدر» نام دارد.

از تفاوت هاي اساسي بين قضا و قدر آن است كه؛ قضا، لا يتغير و لا يتخلف است و حيطه ي آن هم عالم ماده است و هم عالم مجردات. اما مرحله ي قدر، قابل تغيير و تخلف است و حيطه ي ان تنها عالم ماده است، زيرا تنها عالم ماده است كه قابل تغيير و تحول است.

علامه طباطبايي و مولوي، در مسأله جبر و اختيار آدمي، نظرات اشاعره و معتزله را رد نموده اند و نظر شيعه (امر بين الامرين) را پذيرفته اند، يعني اعمال و رفتار بشر آميخته ي است از جبر و اختيار. قضا و قدر حاكم بر نظام هستي و خروج از سيطره ي آن غير ممكن است پس تقديراتي كه در لوح يا كتاب محفوظ هستند كه از آن تعبير به «لوح محفوظ» مي شود و اما تقديرات ديگري هستند كه قابل تغيير اند و انسان با استفاده از اختيار و اراده ي خود و با انجام بعضي اعمال مانند دعا، صدقه، احسان و .. مي تواند اين تقديرات را تغيير دهد و يا مانع از وقوع رويدادهاي نامطلوب شود و اين تغيير تقديرات با حكمت بالغه ي خداوند هيچ منافاتي ندارد.