تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 11/11/82

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر جمشيد مظاهري

نام و نام خانوادگي : مهديه صفوي همامي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محسن محمدي فشارکي-دکتر محمدرضا نصراصفهاني

شرح ده قصيده از ديوان خاقاني

چكيده

خاقاني، چكامه‌سراي بي‌بديل ادب پارسي را قصايدي است بس دشوار و ديرياب. سبب اين دشواري هم، انديشه هاي ژرف و تو بر توست و هم وفور تشبيهات و استعارات، صنايع لفظي و معنوي و اصطلاحات علوم و فنون. زبان شاعر آكنده است از كلمات ويژه و آيات و احاديث و امثال و اشعار عرب و آداب و سنَني كه از گسترة اقوام و ملل مختلف و فرهنگهاي اسلامي و مسيحي سرچشمه مي‌گيرد.علاوه بر اين، مغلوط بودن نسخه‌هاي موجود از ديوان خاقاني مشكل بزرگي در شرح ابيات اوست.

شروحي كه تا كنون بر ديوان او نوشته شده است، عدهّ اي به جهت زبان دشوار و دسته‌اي به سبب شرح گزينشي ابيات و دشواريهاي شعر او، كارگشا نيستند. بنابراين نگارندة اين پژوهش تصميم گرفت، تا از ميان قصايد غيرمشروح خاقاني، چند چكامة مهم را كه شامل موضوعات متنوع مي باشد، برگزيده به شرح آنها بپردازد. مطالع اين چكامه‌ها در صفحات 105، 127، 178، 195، 279، 387، 406، 410، 419 و 433 از ديوان مصحّح دكتر سجّادي قرار دارند.

در نگارش اين اثر از منابع اصلي و گاه از شرحهاي موجود استفاده شده است. توضيحات هر بيت در سه بخش «واژه شناسي»، «زيبا شناسي» و «معني»، ارائه گرديده است.در قسمت واژه‌شناسي، واژه‌ها و اصطلاحات دشواري كه شاعر از آنها معني حقيقي را اراده كرده و نيز، توضيحات دستوري لازم، بيان گرديده است. در بخش زيباشناسي، آن دسته از واژه‌ها كه شاعر از آنها معني مجازي را اراده كرده، شرح گرديده و به طور كلّي صنايع معنوي در اين بخش جاي گرفته اند. صنايع لفظي به علّت بي‌تأثير بودن در معناي بيت و نيز، رعايت اختصار- ذكر نگرديده‌اند. معني ابيات نيز، بر اساس اركان دستوري و كلمات موجود در بيت، صورت گرفته است. مآخذ در متن به صورت علائم اختصاري آمده است. فهرستهاي علائم اختصاري، اوزان و بحور، و منابع و مآخذ نيز، ضميمة اين اثر گرديده است.