تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 23/7/82

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر حسين آقاحسيني

نام و نام خانوادگي : اکرم اميني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

سيماي حضرت موسي (ع) در متون عرفاني تا سده هفتم هجري

چكيده

عرفان اسلامي كه بسياري از مفاهيم آن زاييدة فرهنگ قرآني و تعاليم اسلامي است به گونه‌اي ادبيات فارسي را متأ‌ثر ساخت كه آثار به جا ماندة ادبي ـ عرفاني از مهم‌ترين آثار ادب فارسي به شمار مي‌آيد.

در ادبيات عرفاني در كنار مضامين, مفاهيم, اصطلاحات و تعابير مختلف، بسياري از شخصيت‌هاي قرآني به ويژه پيامبران الهي مورد توجه قرار گرفته‌اند و به عنوان مصداق و نمونة عيني جهاد با نفس, سلوك در راه حق و طي مدارج كمال معرفي شده‌اند.

يكي از آن شخصيت‌ها حضرت موسي (ع) است كه ويژگي‌ها و صفات آن حضرت و زواياي زندگي وي به صورت‌‌هاي رمزي و نمادين در اين متون بازتاب يافته و شرح و تبيين بخش بزرگي از موضوعات و اصطلاحات عرفاني بر محور شخصيت و داستان زندگي وي شكل گرفته است.

داستان زندگي حضرت موسي (ع) از مفصل‌ترين داستان‌هايي است كه در قرآن دربارة پيامبران آمده و با همان وسعت در متون عرفاني بازتاب يافته است . داستان همراهي او با عبد صالح يكي از مهم‌ترين اركان سلوك در مسير حق يعني نياز به شيخ و پير كامل را مطرح نموده است.

همچنين بعضي از حوادث زندگي آن حضرت در ترسيم شخصيت فرا تاريخي حضرت محمد(ص) دست ماية تعاليم عرفاني قرار گرفته است.

بي‌ترديد بدون آشنايي با شخصيت‌هاي قرآني مخصوصاً حضرت موسي (ع) فهم متون عرفاني و نمادهاي مربوط به آن امكان‌پذير نيست. اين رساله در آغاز زندگي حضرت موسي(ع) را به طور مستند بررسي مي‌كند و در ادامه ابعاد مختلف زندگي اين پيامبر بزرگ و چگونگي بازتاب آن در متون عرفاني را تجزيه و تحليل مي‌نمايد و به تفسير معاني عرفاني و مجازي تلميحات گرفته شده از داستان آن پيامبر مي‌پردازد.

هدف از اين تحقيق فراهم آوردن مجموعه‌اي منظم از جلوه‌هاي متنوع داستان زندگي موسي(ع) در متون عرفاني است تا با تحليل جنبه‌هاي مختلف زندگي آن حضرت فهم اين متون آسان‌‌تر شود و زمينه‌اي براي پي‌بردن به مقاصد و اهداف عارفان فراهم گردد.