تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : محمدباقر عليرضايي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر مرتضي حاج حسيني

تاريخ دفاع : 30/6/83

رشته و گرايش : فلسفه-منطق

استاد مشاور : -

ترجمه و شرح بخشي از کتاب «Development of logic» درباره گوتلب فرگه

چكيده

فرگه در اولين اثرش يعني مفهوم نگاري، تلاش مي کند زبان فرمال شده اي از تفکر محض که از زبان عادي دقيقتر و مناسبتر است براي دقت استنتاج، محتواي مفهومي راکه در مقابل تاکيدات بلاغي به کار مي برد بسازد. فرگه براي اولين بار قابليت‌هاي كامل آن را نشان داد اماآشكارا بين نظرات مختلفي كه در قديمترين گفته ها درباره متغيرها با يكديگر خلط شده بودند تمايز گذارد.

فرگه در كار بعدي‌اش "on sense and reference" سعي داشت تا با ايجاد تمايزي جديد بين Sinn و Bedeutung از اين مشكل رهايي يابد. وقتي مي گوئيم ستاره صبح همان ستاره شب است توصيفات ما به چيز واحدي ارجاع مي‌شوند، اما آنها با روشهاي متفاوتي عمل مي‌كنند. چون داراي معني يكساني نيستند. براي ساختن گزاره ما اين دو توصيف را به طور دقيق با همان روشي كه مي بايستي در هر گزاره نجومي ديگر به كار رود ، به كار ببريم ، و به ابداع نشانه جديدي از اينهماني كه به لحاظ تازگي و بديع بودنش كه واقعاً به جاي اشياء درباره كلمات صحبت مي كنيم ، نيازي نداريم. زيرا نشانه اينهماني كه در رياضيات به كار گرفته شده دقيقاً همان معني را دارد كه ما نياز داريم . وقتي گفته مي شود4=2+2 «4» و «2+2» هر دو براي اشاره و دلالت به يك عددي به كار برده شده‌اند. در واقع آنها اسم خاص يك عدد هستند، اما اسم‌هائي با معاني متفاوت و صرفاً تفاوت مهم بين اين گزاره و مثال نجومي در اين است كه در اين جا درستي آنچه كه بيان شده مي تواند به طور پيشيني ثابت شود.

واژه‌هايي كه فرگه از آنها استفاده كرده ابهاماتي را در جهت ترجمه آن واژه‌ها به انگليسي بر انگيخته است. Sinn انگليسي به Sense ترجمه شده است كه ترجمه دقيقي آنگونه كه هدف و منظور فرگه بود نمي‌تواند باشد.خود واژة Sense در فارسي به « معني» « مفهوم » و «محتوا» ترجمه مي‌شود كه واژه meaning نيز همين معني را مي‌رساند. در حاليكه در نظرية فرگه «مفهوم» ، «محتوا» بحثهاي جداگانه‌اي دارند و به طور مستقل از آنها صحبت كرده است. به اين خاطر لازم ديديم همان واژه Sense با S بزرگ را به كار ببريم تا منظور فرگه به خوبي منتقل شود. ونيز واژه‌اي كه فرگه به كار برده يعني Bedeutung به همين منوال است. چون واژه Reference معادل واژة Bedeutung فرگه در نظر گرفته شده است به meaning نيز ترجمه شده است كه «معني» ترجمه مي‌شود ولي آنچه از « معني » meaning فهميده مي‌شود امري است ذهني در حالي كه در نظر فرگه Bedeutung امري است عيني. همچنين اين واژه علاوه بر Reference به «denotition»، «meaning» ،«Significance»، «indication» و «nominatum» نيز ترجمه شده است.در اينجا نيز به علت وجود ابهاماتي سعي مي‌كنيم همان واژه Reference را به كار مي‌بريم هر چند ترجمه به «دلالت» ترجمه درستي است. چون در منطق فرگه معني اسم خاص يا meaning اسم خاص بنابه تعبيري عبارت از مجموع Sense و Reference آن اسم خاص است يعني معني اعم از Sense است بنابراين ما Sense و Reference به كار مي‌بريم.