تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 9/7/82

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر محمود براتي

نام و نام خانوادگي : علي عابدي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر اسحاق طغياني

تجلي مهدي موعود (عج) درادب منظوم فارسي تاپايان سده نهم

چكيده

انگيزش هاي ديني پيكره بسياري از شاهكاري هاي ادبي را شكل داده وادب پارسي از جمله دانش هايي است كه سخت ، تحت تاثير اعتقادات ديني و عواطف ومذهبي قرار گرفته است ، ادبيات ما با معارف اسلامي پيوندي ديرپا و ناگسستني دارد و همه جاي اين باغ لاله خيز، معطر به نام و ياد و سوگ و سرور خاندان بزرگ پيامبر(ص) است . در اين ميانه عشق واشتياق شاعران پارسي گوي به وجود نازنين امام مهدي (عج) وصف ناپذير است و همين شور و دلدادگي موجب گرديده است تا آنان ناب ترين گوهر معاني را با دو عقد گرانسنگ نظم و نثر پارسي به پاي او نثار كرده و ديوان خودرا به نامي نامي و اسم گرامي او بيارايند.

اين پژوهش نگاهي است به نظرگاه شاعران و ميزان بهره وري آنان از نام ، صفات وويژگي هاي آن حضرت . پيرامون موضوع مهدويت بايد گفت :‌ملل و اديان مختلف به موعود جهاني با نام ها و نشان هاي متفاوت باورمندند . آنان در انتظار مصلح جهاني بوده و به جهان آينده خوش بين اند . موعودباوري دراسلام ذيل عنوان مهدويت تجلي يافته است كه عمده فرقه هاي اسلامي طبق شواهد قرآني و اخباري كه از رسول گرامي (ص) رسيده است آن را پذيرفته اند ودر اصل اختلافي ندارد هر چند در فرع آن نظرات متفاوت است . دراين رهگذر شيعيان به مصداق الهي اين موعود معتقدند و امام مهدي ، حجت ابن الحسن (عج) را به عنوان دوازدهمين امام معصوم مي شناسند كه مقام امامت و ولايت در او جمع است.

انديشه مهدويت ، نام خجسته ، صفات و ويژگيهاي مهدي موعود را ، از همان دوره هاي اول شعر فارسي يعني سده هاي چهارم و پنجم در ميان سخنوراني همچون اسدي طوسي ، ابوالفرج ، سنايي غزنوي و ...مي توان يافت . «غيبت ، انتظار ، ظهور و عدالت » از واژه هاي كليدي اشعار است و شاعران درموضوع پنهاني و مستوري امام اشعار فراواني سروده اند وبا شكوه و شكايت از روزگار كژمدار نغمه انتظار سر داده اند تابا ظهورش جهان را به «عدالت» بكشانند. سخن سرايان مهمترين رهاورد ظهور را « عدل» دانسته اند كه اين بيت سنايي غزنوي نمونه برجسته اين انديشه است.

اندر اين روزگار بد عهدي                                        چيست جز عدل هديه مهدي

شاعران عارف ايشان را بعنوان امام «ختم ولايت» ستايش كرده و دوران حاكميت او را زيباترين دوره تاريخ دانسته اند كه آرمان شهر مهدوي درآن تحقق مي يابد . دراشعار فارسي، عيسي ( ع) و دجال به عنوان دونماد ،بازتاب دارند و اين دو پركاربردترين واژه هايي هستند كه دراين موضوع در شعر فارسي بروز كرده اند .شاعران در عمده اشعارشان ممدوحان خويش را به مهدي مانند نموده و با نام و صفات آن حضرت آنان را ستايش كرده اند كه اوج ستايش در اشعار خاقاني مشاهده مي شود . جذبه هاي معنوي امام مهدي وكمال وجودي او شاعران زبان فارسي را شيفته ومجذوب خويش نموده و اين شيفتگي دراشعارشان متجلي است ودر نهايت نزديك به چهل شاعر از شاعران طراز اول و دوم زبان فارسي داراي «‌اشعار مهدوي ومهدي سرايي» هستند .