تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 26/10/83

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر مهدي مهرعليزاده

نام و نام خانوادگي : احمد اميني پزوه

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر لقمان دهقان نيري

ايران در دوره ي نخست وزيري رضاخان

چکيده

ايران پس از پايان جنگ جهاني اول، دستخوش شورش وناامني بود. مردم خواستار استقرار امنيت بودند، اما دولت توان آن را نداشت. در همان اوان، انگلستان براي جلوگيري از نفوذ كمونيسم به ديگر كشورها و حفظ منافع خود درمنطقه، درصدد برآمد دولت ايران را تقويت كند و در عين حال به خود وابسته سازد. از اين رو، در سال1298ش/1919م قراردادي با اين دولت منعقد كرد، اما قرارداد مزبور بر اثر مخالفت مردم ناكام ماند. به دنبال آن و در راستاي اهداف ياد شده، انگليسي‌ها كودتاي 1299ش/1921 م را پي ريختند كه توسط سيد‌ضياء و رضاخان اجرا شد. بعد از آن، سيدضياء نخست‌وزير و رضاخان وزير جنگ شد. پس از چندي دولت كودتا سقوط كرد، اما رضاخان در كابينه‌هاي بعدي نيز حضور يافت. وي در اين مدت با تقويت قشون و سركوبي شورش‌ها موقعيت خود را تثبيت نمودو با انجام اقداماتي غيرقانوني بر قدرتش افزود. به گونه‌اي كه بعد از دو سال زمينه‌ي نخست‌وزيري خود را فراهم ساخت. احمدشاه نيز كه ياراي مقاومت در برابر رضاخان را نداشت، او را به نخست‌وزيري منصوب و خود بلافاصله راهي اروپا شد. از آن پس، رضاخان بر آن شد تا قاجاريه را ازسلطنت خلع و خود قدرت را به طور كامل در دست گيرد. بدين منظور، در آغاز وي مسأله‌ي تغيير رژيم و استقرار جمهوري را مطرح كرد كه به دنبال مخالفت اقليت مجلس و به ويژه مدرس بي‌نتيجه ماند. سپس درصدد برآمد خود پادشاه شود. در اين راستا، وي اقدامات خلاف قانون را پي گرفت، عليه شاه ودربار تبليغات وسيعي به راه انداخت، براي جلب نظر مردم وروحانيون پيوسته به دين‌گرايي تظاهر مي‌نمود و مخالفانش را سركوب كرد، فريب داد يا با خود همراه ساخت. بدين ترتيب وي سرانجام توانست بر تخت سلطنت تكيه زند. با اين وصف، بايد در نظر داشت كه نياز به برقراري امنيت مهمترين عامل ظهور رضاخان بود. انگلستان از رژيم جديد كه قادر بود امنيت كشور را تأمين كند، استقبال نمود. مردم نيز اگرچه از جنجال‌هاي سياسي خسته و درمانده بودند، اما احتمالاً رضاخان را به احمدشاه ترجيح مي‌دادند، چرا كه وي دست كم مي‌توانست امنيت را در كشور برقرار سازد.

كليد واژه:

ايران، قاجار، جمهوري، مجلس مؤسسان، تغيير سلطنت، احمدشاه، رضاخان، مدرس.