تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 29/3/84

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد علي اصغر ميرباقري فرد

نام و نام خانوادگي : مريم حقي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر سيد مرتضي هاشمي

سبک نثر ادبي علي شريعتي

چكيده

علي شريعتي (1356-1312) از روشنفکران ديني معاصر ايران است که نوشته‌ها و سخنراني‌هايش چه در زمان حياتش و چه پس از آن تا کنون مورد توجه و استقبال قرار گرفته است. يکي از عوامل مهم اقبال مردم به آثار شريعتي، زيبايي قلم و گيرايي بيان اوست که تا حدودي مرهون آشنايي او با ادبيات فارسي و مباني زيبايي‌شناسي آن است. شريعتي خود آثارش را به سه دسته‌ي اسلاميات، اجتماعيات و کويريات تقسيم کرده است. علاوه بر کويريات شريعتي يعني نوشته‌هاي عرفاني او مانند کوير، هبوط و گفتگوهاي تنهايي که شاهکارهاي ادبي شريعتي هستند، نوشته‌هايي چون توتم‌پرستي، حج، نيايش، حسين وارث آدم، ابوذر، فاطمه فاطمه است، حر، با مخاطب‌هاي آشنا و... نيز از ارزش ادبي زيادي برخوردارند.

در اين رساله به بررسي مهم‌ترين ويژگي‌هاي سبک نثر ادبي شريعتي در سه سطح زباني، ادبي و فکري پرداخته شده است. در سطح زباني که خود به سه سطح کوچک‌تر آوايي، لغوي و نحوي تقسيم مي‌شود، به مشخصاتي چون جناس، سجع، انواع تکرار (همحروفي، همصدايي، تکرار کلمه، تکرار جمله، تکرار آغازين، تکرار يک نقش دستوري، تکرار حروف نشانه و اضافه و تکرار ساختار دستوري جملات)، ضرباهنگ متن، هنجارگريزي واژگاني، زبان عاميانه و... اشاره شده است. در اين ميان تکرار را مي‌توان بارزترين ويژگي سبک نثر شريعتي دانست که علاوه بر نقش تأكيدي، سبب پيوند و انسجام بيشتر متن، اعتلاي موسيقي و آهنگ كلام و نيز اطناب در آثار شريعتي شده است.

در سطح ادبي پربسامدترين آرايه‌هاي ادبي به کار رفته در آثار ادبي شريعتي همچون متناقض‌نمايي، تشبيه، توصيف، نمادپردازي، تلميح، تضمين، طنز و ... مورد بررسي و تحليل واقع شده است. در سطح فکري نيز عرفان، احساس تنهايي و غربت، رمانتيسم و تأکيد بر احساس و تخيل، اسلام گرايي و توجه به الگوهاي ديني به عنوان شاخص‌ترين مسائل فکري و محتوايي نثر ادبي شريعتي مطرح شده است. در مجموع مي‌توان گفت نثر ادبي شريعتي نثري شاعرانه است كه بيشتر در قالب مكتب رمانتيسم اجتماعي مي‌گنجد.