تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 15/4/84

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر مرتضي دهقان نژاد

نام و نام خانوادگي : بهرام خوش نظر

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر لقمان دهقان نيري

تاثير استقراض خارجي بر روند تاريخ سياسي ـ اجتماعي ايران در دوره قاجار

چکيده

با آغاز دوران حكومت قاجار، تاريخ كشور ايران وارد مرحله اي شد كه بي شك بسيار متفاوت با دورانهاي گذشته بود. در پايان سلطنت فتحعليشاه (1250-1212 ق / 1835-1797 م.) و با توجه به موقعيت سوق الجيشي و نظامي ؛ ايران بتدريج وارد معادلات بين المللي گرديد كه بالفعل شايد نقش چنداني در ظهور و بروز آنها نداشت. دو دولت استعمارگر روس و انگليس از اين به بعد با استفاده از تمامي عوامل بويژه اجرا و اعمال سياستهاي مالي و پولي سعي در تثبيت موقعيت خود در منطقه و تحكيم پايه هاي نفوذ خود در ايران را داشتند. بروز واقعه تنباكو ( 1309- 1307ق /1893-1891م.) در آخرين دهه سلطنت طولاني ناصر الدين شاه (1313- 1264 ق /1896-1848) و طلب غرامت براي ابطال اين امتياز نامه، باب تازه اي را در زمينه سياست خارجي ايران باز نمود. توضيح اينكه روس و انگليس به اهرم فشار تازه اي براي اعمال نفوذ خويش در تهران دست يافتند. اين اهرم فشار، پرداخت قرضه هاي هنگفت و متعدد به اولياي امور حكومت مركزي كشور بود. سياست مالي جديد در دوران يازده ساله مظفر الدين شاه (1324-1313 ق /1907-1896م.) به نقطه اوج خود رسيد. در اين هنگام دولت مركزي ميليونها تومان به كشورهاي بيگانه به ويژه روسيه تزاري بدهكار شد. اجراي چنين سياسي تا پايان سلطنت قاجارها در ايران ادامه داشت.

هدف رساله فوق بررسي پيامدهاي سياسي ـ اجتماعي و البته اقتصادي استقراض خارجي در دوره قاجار مي باشد. استقراض خارجي از جمله پديده هاي استعماري و شومي بود كه حتي امروزه با گذشت يك قرن از آن زمان جامعه و بويژه سيستم اقتصادي كشور از آن رنج مي برد. تك محصولي بودن اقتصاد، تكيه بر صنايع مونتاژ از جمله آثار اقتصادي جريان استقراض خارجي مي باشد. بنابراين يكي از اهداف مهم اين رساله بيان اين مطلب است كه امروزه مي بايست از قروض اخذ شده از دولتهاي ديگر در جهت تقويت صنايع مادر و اصلي استفاده شود. هوشياري و آگاهي دولتمردان به ويژه مديران اقتصادي كشور تجديد نظر در شرايط قرادادهاي استقراض خارجي، هزينه كردن مبالغ قرض شده در جهت تحكيم پايه هاي اقتصادي كشور و همچنين در نظر گرفتن شرايط سياسي و اهداف دول قرض دهنده مي تواند از جمله نتايج اين تحقيق باشد. روش تحقيق نيز به روش كتابخانه اي است و سعي بر استفاده از جميع منابع اعم از منابع اصلي، تحقيقي و مطالعاتي و اسناد شده است.