تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 4/4/84

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دکتر سيد مرتضي هاشمي

نام و نام خانوادگي : آيت ا... يدالهي فارساني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمود براتي

قيد در کليله و دمنه

چكيده

در اين پژوهش تلاش شده است كه اهميّت قيد و ميزان تأثير آن در توضيح و تحديد حدود افعال‌، اسم ها، صفت ها و قيدهاي ديگر يا احياناً توضيحي كه درباره ي كلّ جمله مي دهد و همچنين انواع و اشكال آن از زواياي مختلف مورد بررسي و مطالعه ي دقيق قرار گيرد . براي اين كار كتاب كليله و دمنه ترجمه ي ابوالمعالي نصر الله منشي را به دلايل زير مبناي كار خود قرار داديم: اين كتاب متني مترجم است از عربي به فارسي و مربوط به قرن ششم كه زبان فارسي دوران تكوين خود را تا حدود زيادي طي كرده بود و به نثر معيار و معيارهاي نثر نزديك شده بود.

متن كليله و دمنه متني روايي است و نويسنده براي نزديك كردن ذهن مخاطب به مفاهيم داستاني و واقعه هاي مورد نظر و توصيف موقعيّت هاي بروني و دروني ناگزير بوده است از بسامد فراواني از قيود در انواع و اشكال گوناگون بهره ببرد . بنابراين تحقيق در قيدهاي به كار رفته و طبقه بندي آنها مي تواند از جهات گوناگون سودمند باشد . مثلاً مي تواند راهگشاي مناسبي در تدوين دستور تاريخي باشد و از سوي ديگر بررسي قيد در يك اثر شاخص و ممتاز ادبي از قبيل كليله به خوبي مي تواند در تبيين اهميّت قيد و جايگاه آن در جمله مفيد و اثر گذار باشد.

اين رساله در دو فصل تدوين شده است . فصل اوّل شامل كلياتي دربارة قيد است . از جمله نقد و تحليل تعاريف قيد از كتاب هاي مختلف دستور زبان و انتخاب يك تعريف و نيز طرح ديدگاههاي مختلف دستوردانان درباره ي انواع و اقسام قيد از جهات گوناگون و نتيجه گيري و جمع بندي در پايان هر بحث. در فصل دوم قيد و اقسام آن از زواياي مختلف در كتاب كليله و دمنه مطالعه و تحقيق شده است . و از حيث معني و مفهوم به ترتيب بسامد طبقه بندي گرديده و آنگاه هر نوع آن در بخش جداگانه مورد بررسي قرار گرفته است . ضمن آن كه هر كدام از اقسام قيد به لحاظ محتوا، خود از حيث ساخت يا لفظ تقسيم بندي شده است به تعبير ديگر تقسيم و طبقه بندي قيد از جهت ساخت يا لفظ را ذيل طبقه بندي آن از لحاظ معني آورديم. اين روش را تا رسيدن به تقسيم بندي هاي فرعي و جزئي تر ادامه داده ايم . در نتيجه ي اين كار ضمن مشخص شدن بسامد قيدها و شناخت و معرّفي قيود پركار برد و مهم و شاخص در كليله ، شگردها و مهارت فوق العاده احب كليله و دمنه ي فارسي در آوردن قيود و عبارات قيدي فارسي در برابر واژه ها و عبارت هاي معادل آن در متن عربي به خوبي نشان داده شده است.