تحصيلات تكميلي

تاريخ دفاع : 14/12/75

رشته و گرايش : زبان فارسي-ادبيات

استاد مشاور : دكتر محمد فشاركي‌‌‌‌

نام و نام خانوادگي : عليرضا مهدي‌ زاده‌‌‌‌

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دكتر سيد مهدي‌ نوريان‌‌‌‌

تصحيح‌ و شرح‌ يوسف‌ و زليخاي‌ جامي‌

چكيده

مولانا عبدالرحمان‌ جامي‌ بزرگترين‌ سخنسراي‌ سده‌ نهم‌ هجري‌ است‌ . اين‌ عارف‌ و شاعر بزرگ‌ صاحب‌ آثارفراواني‌ به‌ نظم‌ و نثر مي‌باشد . علاوه‌ بر قصايد ، غزليات‌ ، رباعيات‌ و ... كه‌ در ديوان‌ او گردآوري‌ شده‌ است‌منظومه‌هاي‌ هفتگانه‌اي‌ بنام‌ "هفت‌اورنگ‌" نيز به‌ پيروي‌ از خمسه‌ نظامي‌ به‌ رشته‌ نظم‌ كشيده‌ است‌ مثنوي‌ "يوسف‌ وزليخا" پنجمين‌ منظومه‌ از اين‌ مجموعه‌ است‌ كه‌ در بين‌ آثار منظوم‌ او اهميت‌ و شهرت‌ بيشتري‌ دارد . جامي‌ مثنوي‌مذكور را به‌ پيروي‌ از "خسرو و شيرين‌" حكيم‌ سخندان‌ گنجه‌ سروده‌ و در سال‌ 888 هجري‌ قمري‌ به‌ پايان‌ برده‌ است‌ . عليرغم‌ اهميت‌ ويژة‌ آن‌ تاكنون‌ هيچ‌ گونه‌ تصحيح‌ انتقادي‌ از اين‌ منظومه‌ صورت‌ نگرفته‌ است‌ قرآن‌ مورد بررسي‌ قرار داده‌ايم‌ سپس‌ حيرت‌ ممدوح‌ و مذموم‌ را كه‌ در كتب‌عرفاني‌ بطور مختصر به‌ آن‌ اشاره‌ شده‌ است‌ مورد بررسي‌ قرار داده‌ و سرانجام‌ ارتباط‌ موضوع‌ حيرت‌ را با معرفت‌ درادبيات‌ فرعاني‌ مطرح‌ كرده‌ايم‌ و در پايان‌ موضوع‌ حيرت‌ را در آثار عطار و سنايي‌ با رعايت‌ تقدم‌ و تأخر لازم‌ بررسي‌كرده‌ايم

اساس‌ اين‌ رساله‌ تصحيح‌ مثنوي‌ "يوسف‌ و زليخا" بر پايه‌ نسخه‌ خطي‌ موجود در كتابخانه‌ آكادمي‌ علوم‌ شوروي‌واقع‌ در لنينگراد و مقابله‌ با چهار نسخة‌ خطي‌ ديگر و نسخة‌ چاپي‌ آقاي‌ مدرس‌ گيلاني‌ است‌ . بدليل‌ اينكه‌ نسخه‌ خطي‌مذكور از جهت‌ صحت‌ متن‌ و قدمت‌ بر ديگر نسخه‌ها برتري‌ دارد به‌ عنوان‌ نسخه‌ اساس‌ قرار گرفته‌ و كوشش‌ شده‌ است‌ضبط‌ نسخة‌ اساس‌ حفظ‌ شود و موارد اختلاف‌ ديگر نسخ‌ در پاورقي‌ هر صفحه‌ درج‌ شده‌ و بعد از پايان‌ متن‌ واژگان‌ ،تركيبات‌ كتابي‌ ، اصطلاحات‌ عرفاني‌ ، نجومي‌ و ... و بعضي‌ از ابيات‌ معني‌ شده‌ است‌ و در ادامه‌ ، آيات‌ و احاديث‌مربوط‌ به‌ متن‌ و شواهد مثال‌ بر گفتار جامي‌ بويژه‌ از خسرو و شيرين‌ نظامي‌ آمده‌ است‌ . در بخش‌ مقدمه‌ خلاصه‌اي‌ ازشرح‌ حال‌ شاعر و چگونگي‌ اين‌ داستان‌ در تورات‌ و قرآن‌ كريم‌ و تأثير آن‌ در ادب‌ پارسي‌ بصورت‌ گذار موردبررسي‌ قرار گرفته‌ است‌ . در پايان‌ نيز فهرست‌ آيات‌ ، احاديث‌ ، اعلام‌ ، واژگان‌ ، امثال‌ و حكم‌ و منابع‌ و مآخذ ضميمه‌گرديده‌ است‌