تحصيلات تكميلي

تاريخ دفاع : 2/8/75

رشته و گرايش : جغرافيا طبيعي - اقليم شناسي

استاد مشاور : دكتر حسن‌ حسيني‌ ابري‌‌‌

نام و نام خانوادگي : ناصر اورك‌‌‌‌‌

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دكتر حسنعلي‌ غيور دكتر محمدرضا كاوياني‌‌‌

آبخيزداري‌ و مهار سيل‌ در حوضه‌ رود زرد از زيرحوضه‌هاي‌ رودخانه‌ جراحي‌

چكيده

علم‌ مطالعه‌ جميع‌ منابع‌ طبيعي‌ موجود در يك‌ آبخيز ، كه‌ بطور عمده‌ براي‌ توليد و حفاظت‌ آب‌ و منابع‌ وابسته‌ به‌ آن‌بكارگرفته‌ مي‌شود را آبخيزداري‌ گويند

زمين‌شناسي‌ در شكل‌ گيري‌ آبراهه‌ها ، انواع‌ رسوبات‌ و ويژگيهاي‌ ژئومورفولوژي‌ يك‌ حوضه‌ اهميت‌ بسيار زيادي‌دارد كه‌ سازندهاي‌ (تشكيلات‌) زمين‌ شناسي‌ در بوجود آمدن‌ آنها نقش‌ اساسي‌ دارند. در حوضه‌ رود زرد سازندهاي‌مختلفي‌ از نظر وسعت‌ ، آسماري‌ ، كنگلومراي‌ بختياري‌ ، گچساران‌ ، آغاجاري‌ ، و نيز آبرفتهاي‌ دوران‌ چهارم‌ بوده‌ ،وجود دارد

اقليم‌ حوضه‌ رودزرد متأثر از عوامل‌ مختلفي‌ از قبيل‌ عرض‌ جغرافيائي‌ ، سيستمهاي‌ جوي‌ ، ارتفاع‌ ، دوري‌ ونزديكي‌ به‌ دريا است‌ كه‌ در بين‌ عوامل‌ فوق‌ ارتفاع‌ نقش‌ مهمتري‌ را ايفا مي‌كند . بطوريكه‌ هر چه‌ از غرب‌ به‌ شرق‌ به‌طرف‌ ارتفاعات‌ حركت‌ نمائيم‌ ميزان‌ دما كاهش‌ يافته‌ و به‌ مقدار بارندگي‌ افزوده‌ مي‌شود كه‌ در رودزرد ايستگاه‌ حوضه‌متوسط‌ درجه‌ حرارت‌ سالانه‌ (3/23) و در بارانگرد ايستگاه‌ شرقي‌ حوضه‌ (3/19) ميباشد

ميانگين‌ بارش‌ سالانه‌ حوضه‌ 7/641 ميليمتر ميباشد . طبق‌ طبقه‌بندي‌ اقليمي‌ كوپن‌ نيمه‌غربي‌ حوضه‌ اقليم‌نيمه‌بياباني‌ و نيمه‌ شرقي‌ آن‌ مديترانه‌اي‌ ميباشد

بارندگي‌ مناسب‌ حوضه‌ باعث‌ شده‌ تا پوشش‌ جنگلي‌ انبوهي‌ در گذشته‌ در ارتفاعات‌ شرق‌ حوضه‌ بوجود آيد وهمچنين‌ كشتزارهاي‌ ديم‌ رونق‌ زيادي‌ داشته‌باشد . در بين‌ اين‌ دو رويشگاه‌ نيز مراتع‌ فراواني‌ وجود داشته‌ است‌ . درمناطق‌ كشاورزي‌ خاكهاي‌ مناسب‌ برون‌سول‌ داراي‌ وسعت‌ قابل‌ ملاحظــه‌اي‌ مي‌باشند و در ارتفـاعـات‌ نيز خاكهاي‌ليتوسل‌گسترش‌ زيادي‌ دارند

خصوصيات‌ فيزيكي‌ حوضه‌ها از جمله‌ عواملي‌ هستند كه‌ بر روي‌ رژيم‌ آبي‌ و رواناب‌ حوضه‌ تأثير فراواني‌ دارندمهمترين‌ اين‌ خصوصيات‌ مساحت‌ و شيب‌ متوسط‌ حوضه‌ است‌ كه‌ در حوضه‌ مورد مطالعه‌ به‌ ترتيب‌ برابر 5/880كيلومتر مربع‌ و 13/22 درصد مي‌باشد. رژيم‌ رودزرد رژيمي‌ دايمي‌ بوده‌ كه‌ از باران‌ و برف‌ و آبهاي‌ زيرزميني‌ تغذيه‌شده‌ و متوسط‌ آبدهي‌ آن‌ 67/9 مترمكعب‌ در ثانيه‌ است‌

عليرغم‌ اقليم‌ مناسب‌ و بوجود آمدن‌ پوشش‌ گياهي‌ خوب‌ بر اثر دخالت‌ نابجاي‌ انسان‌ در طبيعت‌ و از بين‌ بردن‌ آن‌پوشش‌ گياهي‌ جنگلي‌ و مرتعي‌ و در كنار آنها سازندهاي‌ سست‌ زمين‌شناسي‌ ، شيب‌ زياد در بعضي‌ نقاط‌ حوضه‌ سبب‌شده‌ كه‌ بارندگيهاي‌ شديد و دبيهاي‌ طغياني‌ مقدار زيادي‌ از خاكهاي‌ مناسب‌ حوضه‌ را شسته‌ و از بين‌ ببرد . بطوريكه‌ درزيرحوضه‌ دلي‌ با مساحت‌ كم‌ ، ميزان‌ رسوب‌ ويژه‌ آن‌ 735/191 تن‌ در كيلومتر مربع‌ در سال‌ مي‌باشد كه‌ نشان‌ دهنده‌فرسايش‌ شديدي‌ در اين‌ قسمت‌ از حوضه‌ رودزرد است‌ . باتوجه‌ به‌ وضعيت‌ عوامل‌ طبيعي‌ موجود در حوضه‌ عمليات‌آبخيزداري‌ جهت‌ حفظ‌ منابع‌ خاك‌ موجود و نيز پيشگيري‌ از وقوع‌ سيلابهاي‌ شديد در پايين‌ دست‌ حوضه‌ لازم‌ و ضروري‌ مي‌باشد كه‌ اين‌ اقدامات‌ مي‌بايست‌ با هماهنگي‌ بين‌ مردم‌ و نهادهاي‌ دولتي‌ با توجه‌ به‌ ويژگيهاي‌ اقتصادي‌،فرهنگي‌ و غيره‌ در حوضه‌ صورت‌ بگيرد