تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 31/6/81

رشته و گرايش : علوم اجتماعي- جامعه شناسي

استاد مشاور : دکتر نصراله پورافکاري

نام و نام خانوادگي : سيد حسين حسيني رشت آبادي

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر رسول رباني خوراسگاني

اثر مهاجرت بر ساختار اجتماعي و فرهنگي شهر رشت با تأكيد برعلل و رضايت مندي مهاجرين

چكيده

اهداف اين بررسي به ترتيب انطباق نظريه‌هاي توسعه فضايي شهر از ديدگاه مكتب شيكاگو با شهر رشت، شناخت مهمترين علت مهاجرت مهاجرين به شهر رشت و سنجش ميزان رضايت‌مندي مهاجرين مي باشد. اين تحقيق به روش پيمايشي و اسنادي انجام شده است. اطلاعات از طريق مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه از يك نمونه 377 نفري از سرپرست خانوارهاي مهاجر جمع‌آوري شده است.

الگوي نظري بر ا ساس يك چار چوب نظري تلفيقي متشكل از نظريه‌هاي مكتب شيكاگو، نظريه‌هاي جامعه شناختي مهاجرت و نظريه روان شناسي اجتماعي نيازها و نظريه آسيب شناسي شهري مي‌باشد. نتايج انطباق تئوري‌هاي مكتب شيكاگو با شهر رشت نشان مي دهد كه تئوري ستاره اي ‹‹ هرد ›› مطابقت بيشتري با الگوي توسعه‌اي شهر رشت دارد. در جهت شناخت علل مهاجرت يافته‌ها نشان مي‌دهد كه مهمترين علت مهاجرت مهاجرين به شهر رشت در درجه اول عدم درآمد كافي و نيز بي‌كاري در محل سكونت قبلي بوده است . بنابراين نظريه آن دسته از جامعه شناسان كه معتقد بودند عامل اقتصادي مهمترين عامل مهاجرت است تأييد مي‌گردد. نتايج تحقيق در زمينه رضايت مندي مهاجرين نشان مي‌دهد متغيرهايي چون سطح درآمد، تنش هاي قومي، آسيب‌هاي اجتماعي در محل، شغل وضعيت مسكن و جنسيت رابطه معناداري با رضايت مندي مهاجرين دارد. و متغيرهايي چون قوميت، وضعيت تأهل، سن، مدت اقامت در محل، بعد خانوار، ميزان تحصيلات، پايگاه اجتماعي ـ اقتصادي، رابطه معناداري با متغير وابسته نشان نمي‌دهند. نتايج تحليل چند متغيره نشان مي‌دهد كه متغيرهايي چون تنش‌هاي قومي، آسيب‌هاي اجتماعي و در آمد، سه متغيري بودند كه وارد معادله شده‌اند و توانسته‌اند حدود بيست درصد از واريانس متغير وابسته را تبيين كنند. نهايتاً مي‌توان نتيجه گرفت مهاجرت اثرات زيادي بر ساختار اجتماعي و فرهنگي شهر رشت داشته و دارد. رشد طبيعي جمعيت، همراه با جمعيت مهاجر و تازه واردين، موجب رشد فزاينده جمعيت شهر رشت شده است . اثرات آن يكي توسعه فيزيكي شهر و هجوم به مناطق كشاورزي اطراف شهر مي‌باشد. بوجودآمدن مناطق حاشيه‌نشين از ديگر پيامدهاي مهاجرت ا ست. ناهمگوني فرهنگي در محل‌هاي مهاجرنشين موجب بروز تنش‌هاي قومي و مسائل اجتماعي ديگر است، طبق يافته هاي تحقيق ميزان آسيب‌هاي اجتماعي در محله‌هاي مهاجرنشين در حد متوسط مي ‌باشد. در مجموع مي‌توان گفت مهاجرت بي‌رويه بدون برنامه‌ريزي جامع موجب توسعه نامتناسب ساختار اجتماعي و فرهنگي شهر رشت مي شود.