تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 1/5/81

رشته و گرايش : تاريخ-ايران دوره اسلامي

استاد مشاور : دکتر فريدون الهياري

نام و نام خانوادگي : سيد وهاب ميرنصيري قهفرخي

دانشکده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر حسين ميرجعفري

نقش و اهميت استاجلوها در تحولات سياسي – نظامي دوره صفويه (1038 - 906 هـ . ق)

چکيده

استاجلوها يكي از طوايف قزلباش محسوب مي شدند كه بنيان نظامي صفويان را همين طوايف تشكيل مي دادند. مسكن اين طايفه قبل از تشكيل دولت صفوي سرزميني حدفاصل آناطولي و ارمنستان كنوني بوده است. طايفه استاجلو از تيره هاي متعددي تشكيل شده بود كه مهمترين آنها تيره چاوشلو بود.

در بين طوايف گوناگون قزلباش، استاجلوها داراي اهميت و جايگاه خاصي مي باشند، چرا كه اين طايفه به خاطر تعدد افرادش در برهه هاي خاصي از سلطنت صفويان توانسته است خط مشي كاملا مستقل از ساير طوايف در پيش بگيرد. نمونه آن در جريان جانشيني شاه طهماسب كاملا آشكار گرديد.

استاجلوها اولين طايفه قزلباش بودند كه با همه افراد به اسماعيل پيوستند و در تشكيل دولت صفوي نقش مهمي ايفاء نمودند. در دوره تمام پادشاهان صفوي، سرداران لايق و مشهوري از اين طايفه در عرصه سياسي و نظامي ظهور نمودند كه مي توان از «خان محمدخان» در زمان شاه اسماعيل اول، «عبدالله خان» و «حسين بيگ يوزباشي» در زمان شاه طهماسب، پيره محمد خان در زمان شاه اسماعيل دوم، عليقلي خان فتح اوغلي در زمان شاه محمد خدابنده و «مرشد قلي خان چاوشلوي استاجلو» در زمان شاه عباس نام برد.

در بين اين سرداران مرشد قلي خان توانست عباس ميرزا را كه در خراسان بود به قزوين آورد و بعد از خلع شاه محمد خدابنده از سلطنت، او را به عنوان شاه عباس به تخت سلطنت بنشاند و خود با لقب «وكيل» عملا در راس اموركشور قرار گرفت. ولي شاه عباس بعد از يكسال و اندي فرصت و قدرت لازم براي از بين بردن وي را به دست آورد و توانست او را در سال 997 هـ . ق به قتل برساند و براي اطمينان خاطر از جانب وابستگان مرشد قلي خان، بسياري از سرداران طايفه استاجلو را به قتل مي رساند. از اين زمان به بعد نه تنها طايفه استاجلو بلكه كل طوايف قزلباش، استقلال و اقتدار خود را از دست مي دهند و شاه عباس نيروي جديدي متشكل از ايرانيان، گرجيان و غيره جايگزين نيروي قزلباش مي كند. طايفه استاجلو بعد از اين ضربه مهلكي كه شاه عباس بر پيكر آن وارد مي كند، تجزيه شده و به تدريج نام اين طايفه از صحنه سياسي صفويان حذف مي گردد.