تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 13/11/80

رشته و گرايش : الهيات-فلسفه و کلام اسلامي

استاد مشاور : دکتر سيد مهدي امامي جمعه

نام و نام خانوادگي : محسن نجاتبخش اصفهاني

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر علي ارشد رياحي

رؤيت حق تعالي از ديدگاه متكلمين اشعري، معتزلي و شيعه اماميه تا قرن هشتم هجري

چكيده

اين رساله پژوهشي است درباره يكي از مهم ترين و بحث انگيزترين مباحث و مسايل درتاريخ عقايد و كلام اسلامي يعني مسأله رؤيت و ديدار خداوند. در اين تحقيق بيان شده است كه اساس و ريشه اين عقيده، همانند اكثر عقايد اسلامي به خود قرآن كريم و تفسير برخي از آيات الهي برمي گردد. متكلمان مسلمان درباره اين موضوع اقوال گوناگوني را بيان داشته اند كه از ميان آن ها به سه نظريه مهم و اصلي مي توان اشاره كرد كه عبارتند از: جواز با تشبيه 2ـ جواز با تنزيه 3ـ نفي و انكار.

برخي از متكلمان، با تشبيه نمودن خداوند به مخلوقات خود، معتقد به جسم بودن خداوند گرديده اند، از اين رو رؤيت حسّي او را ممكن شمرده اند. فرقه اشاعره با اين كه خدا را موجودي مجرد مي دانسته اند، با اين وجود گفته اند: مؤمنان در آخرت خدا را با همين چشم ظاهر خواهند ديد. اما معتزله و شيعه به شدت با اين عقيده مخالفت نموده و آن را مورد نفي و انكار قرار داده اند.

بخش اول اين رساله به مباحث مقدماتي، همچون تعريف رؤيت، اقسام و شرايط رؤيت و سير تاريخي اين مسأله اختصاص يافته است و در بخش دوم، سوم و چهارم ديدگاه و دلايل عقلي و نقلي اين سه مذهب مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. در پايان نيز نتيجه گرفته ايم از آنجا كه خداوند جسم نيست و موجودي مجرد و غير متناهي است، بنابراين رؤيت حسي و بصري او امكان پذير نمي باشد.