تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 29/6/80

رشته و گرايش : فلسفه-غرب

استاد مشاور : دکتر سعيد بيناي مطلق

نام و نام خانوادگي : رضوان اکبري

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر محمدعلي اژه اي

اختيار و اراده آزاد در فلسفه لايبنيس

چكيده

بحث جبر و اختيار مسئله‌اي است كه از ديرباز فكر بشر را به خود مشغول داشته است و در اين رساله اين مسئله از ديدگاه لايبنيس مورد بررسي قرار گرفته است.

در اين رساله در ابتدا به طرح مسئله جبر و اختيار و اصول فلسفي مربوط به‌ آن از جملة اصل عليت و اصل جهت كافي پرداخته شده است . از آنجا كه اين مسئله از جمله مسائل بسيار عميق كلامي است و متكلمان اسلامي نيز در آن غور و تفكر كرده اند قبل از ورود به فلسفة لايبنيس نظر اشاعره مبني بر نفي عليت و گرايش آنها به جبر بررسي شده است . اشاعره در راستاي اعتقاد به قدرت و ارادة مطلق الهي ، اختيار انسان را مورد سؤال قرار داده‌اند . اين ديدگاه آنها تا حدودي در فلسفة غرب تأثير گذاشته است . بخش اصلي رساله بيان نظرية لايبنيس در مورد اختيار در انسان و خداوند است . لايبنيس براي اثبات اختيار براي خدا دو اصل مهم كمال و ضرورت اخلاقي را مطرح كرده است.

اما از مهمترين مسئله‌اي كه ذهن لايبنيس را به خود متوجه ساخته سازگاري ميان علم ازلي الهي و اختيار انسان است . اگر خداوند قبل از عزم و ارادة انسان به همه چيز عالم و جهان ممكن را جهت آفرينش از قبل اختيار كرده است آيا جايي براي انسان باقي مي‌ماند؟

لايبنيس مدعي است كه او ميان علم ازلي و هماهنگي پيشين بنياد با اختيار انسان ناسازگاري و منافات مشاهده نمي‌كند . اما اينكه او تا چه حد در تبيين آن عدم ناسازگاري موفق بوده امري است كه امثال ديويد فرانكل ، نلسون پايك و كاپلستون در آن مردد هستند و فلسفة او را از اين جهت مورد نقد قرار داده‌اند.

اين رساله با مقايسه‌اي ميان آراء لايبنيس و استاد شهيد مرتضي مطهري راجع به عدل الهي و مسئلة شر پايان مي‌پذيرد.