تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : ابوالفضل خورشيدي فر

دانشكده : ادبيات و علوم انساني

استاد راهنما : دکتر جواد خوشحال-دکتر اصغر ضرابي

تاريخ دفاع : 24/5/80

رشته و گرايش : جغرافياي طبيعي - اقليم شناسي

استاد مشاور : -

بررسي رابطه اقليم و معماري در شهر نيشابور

چكيده

موضوع اقليم و معماري يكي از موضوعات بسيار جالب در مطالعات مربوط به نقش عوامل آب و هوايي بر مسكن و كلاً فضاي زندگي است . اثر عوامل آب و هوايي بر شكل‏گيري محيط مسكوني از ديرباز معمول بوده است و معماران از گذشته‏هاي دور نقش و تأثير اين عوامل را مي‏دانسته‏اند و در ساخت خانه‏ها بدان توجه داشته‏اند.

يكي از زمينه‏هاي مهم مصرف انرژي در هر كشوري در ساختمانها و مساكن مي‏باشد . بطوري كه 30 تا 35 درصد از كل انرژي مصرفي هر كشوري به امر سرمايش و گرمايش خانه‏ها اختصاص دارد . امروزه مصرف زياد انرژي‏هاي فسيلي مشكلات فراواني را مخصوصاً در مورد آلودگي محيط زيست به همراه دارد . بنابر اين جستجوي راه‏حل‏هاي گوناگون براي كاهش مصرف انرژي‏هاي فسيلي بايد در رأس برنامه‏هاي كشورها قرار گيرد.

يكي از موارد مهم صرفه‏جوئي در مصرف انرژي ، كاهش مصرف آن در ساختمانها مي‏باشد ، بطوري كه در صورت توجه به عناصر اقلييمي در ساختمانها ، متناسب با اقليم مناطق مختلف مقدار زيادي از مصرف انرژي كاسته خواهد شد . در اين تحقيق رابطه اقليم و معماري در شهر نيشابور بررسي شده است و مصـرف زياد انرژي در ساختمانها در شهر نيشابور بعنوان مسئله پژوهش در نظــر گرفته شده است.

همچنين در اين تحقيق از روشهاي علمي ، توصيفي ، اسنادي ، كتابخانه‏اي ،‌ مشاهده‏اي و ميداني بصورت تركيبي استفاده شده و ويژگيهاي طبيعي و خصوصاً شرايط اقليمي نيشابور در رابطه با انسان و محيط سكونت وي مطالعه شده است.

عناصر و شرايط اقليمي منطقه با استفاده از آمارهاي هواشناسي ايستگاههاي منتخب ( نيشابور ، مشهد ،‌ سبزوار و بار نيشابور) استخراج شده است از سالنامه‎هاي هواشناسي ، در طور دورة آماري 30 ساله ( 1998 – 1996) مطالعه شده است.

مهمترين عناصر اقليمي مؤثر در شهر نيشابور تابش ، ساعت آفتابي ، دما و باد شناخته شد.

تيپ اقليمي شهر نيشابور نيمه بري و نيمه بياباني تشخيص داده شد و از نظر رژيم حرارتي داراي دو ددورة گرم و سرد سال است كه طول دورة سرما طولاني تر است.

از نظر رژيم بارندگي داراي دو دورة خشك و مرطوب است كه طول دوره خشك طولاني‏تر است و رژيم بارندگي منطقه مبتني بر فصول سرد سال است . ميانگين بارندگي سالانه در شهر نيشابور 268 ميليمتر است.

باد غالب در شهر نيشابور ، باد شرقي و باد نائب غالب باد غربي است.

شرايط بيوكليماي انساني در شهر نيشابور با استفاده از معيارهاي مختلف آسايش مانند (اولگي ، گيوني ، ماهاني ، ترجونگ و …) مورد مطالعه قرار گرفت و معلوم شد كه در شهــر نيشــــابور در طي روزهاي سال دورة نياز به آفتاب و گرما طولاني‏تر است و هوا در تمام شب‏هاي سال خنك و سرد است.

معماري بومي در شهر نيشابور مورد بررسي قرار گرفت و روشهاي مورد استفاده معماران در ساخت مساكن در گذشته مطالعه شد ، و در اين مورد نتايجي درخصوص جهت استقرار مساكن ، نوع مصالح بكار رفته ، درون گرا بودن آنها ، ايعاد پنجره‏ها و نورگيرها و … بدست آمد.

توجه به عناصر اقليمي مانند (تابش ، دما ، نوسان دما ،‌ باد و …) در احداث ساختمانها از موضوعات مهم مورد توجه در اين تحقيق است . در مبحث طراحي اقليمي ساختمان در نيشابور ، موضوعاتي مانند جهت استقرار ساختمانها با توجه به زاويه تابش خورشيد و جهت وزش بادهاي گرم و سرد ، درجه بري بودن اقليم منطقه ، مصالح مورد استفاده و ... مورد مطالعه قرار گرفته است كه به بخري نتايج حاصله اشاره مي‏شود:

بهترين جهت قرارگيري ساختمان با توجه به تابش خورشيد و باد غالب در شهر نيشابور ، جهت جنوبي با زاوية چرخش 30 – 15 درجه به سمت غرب مي‏باشد . مصالح مورد استفاده در ساختمان داراي مقاومت و ظرفيت حرارتي بالا مي‏باشند . پنجره‏ها و نورگيرها بايد خيلي بزرگ نباشند . پنجره‏ها و نورگيرها بايد خيلي بزرگ نباشند و سايه بانهاي ثابت مخصوصاً در جبهة جنوبي در نظر گرفته شود . اميد است نتايج اين تحقيق مورد توجه و استفاده سازندگان مسكن قرار گيرد.